Οι βασικότερες αλλαγές επιφέρουν ριζική αναθεώρηση στον τρόπο διεξαγωγής των επόμενων αυτοδιοικητικών εκλογών του 2028 καθώς προβλέπουν ανάδειξη Δημάρχων και Περιφερειαρχών σε μια Κυριακή με κατάργηση του β’ γύρου και ενεργοποίηση της “εναλλακτικής” ψήφου.
Πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός του ενός γύρου και της συμπληρωματικής ψήφου
Σύμφωνα με τις προωθούμενες αλλαγές οι αυτοδιοικητικές εκλογές στους 332 Δήμους και τις 13 Περιφέρειες της χώρας θα διεξάγονται σταθερά ανά 5ετία, σε ένα γύρο, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Οι ψηφοφόροι θα “σταυρώνουν” τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη που προτιμούν και αντιστοίχως τους συμβούλους όπως ακριβώς τους επέλεγαν έως σήμερα. Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου ωστόσο θα παρατίθενται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης ώστε ο εκλογέας, εφόσον το επιθυμεί, να δίνει εναλλακτική – συμπληρωματική ψήφο.
Μετά το κλείσιμο της κάλπης η καταμέτρηση θα διεξάγεται με τον τρόπο που έγινε και στις εκλογές του 2023.
Αν ο πρώτος σε “σταυρούς” συνδυασμός ξεπεράσει το 42% τότε εκλέγεται άμεσα δήμαρχος – περιφερειάρχης συγκεντρώνοντας τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση δεν λαμβάνεται υπόψη η εναλλακτική ψήφος.
Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή κανείς συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενεργοποιείται άμεσα η β΄φάση καταμέτρησης.
Στην δεύτερη φάση προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί – αυτοί δηλαδή που με το παλιό σύστημα θα περνούσαν στην δεύτερη Κυριακή – και στους “σταυρούς” που ήδη έχουν συγκεντρώσει θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που πιθανά έχουν πάρει από ψηφοφόρους που ως πρώτη επιλογή σταύρωσαν συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν στην β’ φάση. Νικητής θα είναι ο συνδυασμός που και στις 2 φάσεις πάρει τις περισσότερες ψήφους.
Παράλληλα εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
Το παράδειγμα
Για παράδειγμα έστω ότι “Α” συνδυασμός έλαβε 40%, ο “Β” 36% ενώ οι υπόλοιποι συνδυασμοί συγκέντρωσαν αθροιστικά 24%.
Ας υποτεθεί ότι από το 24% των λοιπών, το 5% έδωσε “εναλλακτική” ψήφο στον “Α” συνδυασμό το 10% στον “Β” ενώ το υπόλοιπο 10% δεν επέλεξε κανένα. Το τελικό άθροισμα δίνει στον “Α” ποσοστό 45% και ανακηρύσσει νικητή τον “Β” με 46%. Όπως αναφέρει ο Υπουργός Εσωτερικών το νέο σύστημα εκλογής υπηρετεί τις αρχές της αυξημένης δημοκρατικής νομιμοποίησης ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει διοικητικά – δημοσιονομικά βάρη αλλά και την αυξημένη αποχή που προκαλούσε η διπλή αναμέτρηση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου την δεύτερη Κυριακή επιστρέφουν στην κάλπη σχεδόν οι μισοί από τους ψηφοφόρους που συμμετείχαν στον πρώτο γύρο.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στον Δήμο Αθηναίων, στον β’ γύρο των αναμετρήσεων του 2023 ψήφισε μόλις το 26,7%, στην Θεσσαλονίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%. Πέραν αυτών, η προσέλευση και συμμετοχή των ετεροδημοτών καθίσταται σχεδόν αδύνατη όταν έχουν να διανύσουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μέσα σε μια εβδομάδα ενώ έχει διαπιστωθεί ότι μεταφέρεται τεράστιο διοικητικό βάρος στις αυτοδιοικητικές υπηρεσίες και στους υπαλλήλους των δικαστηρίων
Πέραν αυτών σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών ο νέος Κώδικας προβλέπει πως:
Όλες οι βασικές διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν Κώδικα, ώστε να μην απαιτείται να ψάξει ή να γνωρίζει κάποιος ένα δαιδαλώδες παράπλευρο δίκαιο.
Καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις.
Εξασφαλίζεται ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή.
Εισάγονται νέες ρυθμίσεις, με έμφαση στην αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των πολιτών.
Μέσα από την εισαγωγή σύγχρονων εργαλείων και διαδικασιών, ιδίως ψηφιακού χαρακτήρα, καθώς και την αναδιοργάνωση βασικών πεδίων, όπως η άσκηση αρμοδιοτήτων και η δημοσιονομική διαχείριση, επιδιώκεται η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας δήμων και περιφερειών και η παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Η ύπαρξη ενός ενιαίου κώδικα:
-Μειώνει δραστικά τη γραφειοκρατία.
-Διευκολύνει τους αιρετούς και τα στελέχη.
-Επιτρέπει στον πολίτη να κατανοήσει πιο εύκολα το σύστημα.
-Απλοποιεί τις διαδικασίες, ώστε οι πολίτες να εξυπηρετούνται χωρίς καθυστερήσεις και ταλαιπωρία.
-Δίνει περισσότερες δυνατότητες συμμετοχής, ειδικά σε όσους δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο (νέοι, άτομα που βρίσκονται μακριά).
-Ξεκαθαρίζει ποιος κάνει τι, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις.
-Βοηθά τους δήμους και τις περιφέρειες να διαχειρίζονται καλύτερα τα χρήματά τους, άρα να αξιοποιούνται πιο σωστά οι πόροι.
-Ενισχύει τη διαφάνεια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού πάνε τα χρήματα τους και πώς λειτουργεί η διοίκηση.
-Μειώνει τα περιθώρια αυθαιρεσίας, γιατί οι διαδικασίες γίνονται πιο αντικειμενικές και στενά ελέγξιμες.
-Βελτιώνει την ποιότητα των υπηρεσιών, άρα την ποιότητα της καθημερινότητας όλων.
Οι 10 πιο σημαντικές αλλαγές στην τοπική αυτοδιοίκηση
1. Οι Περιφέρειες της χώρας, δεκαπέντε (15) χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους δεν είχαν αποκτήσει ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διέπονται από διατάξεις που αφορούν τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, τις πρώην κρατικές περιφέρειες και τις αιρετές νομαρχίες. Σε πολλές περιπτώσεις, το ίδιο ζήτημα μπορούσε να εμπίπτει στην αρμοδιότητα περισσότερων του ενός φορέων, χωρίς σαφή ιεράρχηση, γεγονός που οδηγούσε σε αναποτελεσματικότητα και σύγχυση. Αυτό τελειώνει με τη θεσμοθέτηση του ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης για δήμους και περιφέρειες.
2. Συμμετοχή πολιτών στην οργάνωση και στη δράση των δήμων. Θεσμοθέτηση της διεξαγωγής συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία διεξαγωγής του. Αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, με σαφείς κανόνες για την εκλογή τους και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.
3. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης των αποφάσεων, η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων και η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πλαισίου που ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη διοίκηση.
4. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών. Με την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων της αυτοδιοίκησης (δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο, δημοτική και περιφερειακή επιτροπή, λοιπές επιτροπές και συμβουλευτικά όργανα) και την καθιέρωση ενιαίων κανόνων λειτουργίας, επιδιώκεται η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιοτήτων.
5. Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών, ώστε να μην δημιουργούνται γκρίζες ζώνες επιδεχόμενες πολλαπλών ερμηνειών.
6. Αντικειμενικό και στοχευμένο σύστημα ελέγχου νομιμότητας αποκλειστικά (και σε καμία περίπτωση σκοπιμότητας) επί των πράξεων και των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, μέσω της λειτουργίας ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας Ο.Τ.Α..
7. Σαφής προσδιορισμός της καταστατικής θέσης των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, δηλαδή της αντιμισθίας και των εξόδων παράστασης, της αναστολής της επαγγελματικής τους δραστηριότητας ή της λήψης ειδικής άδειας.
8. Καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, με στόχο τη σαφή κατανομή τους μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγονται επικαλύψεις και κενά, ενώ ενισχύεται η συνεργασία μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης προς όφελος του πολίτη.
9. Αλλαγή του τρόπου εκλογής αυτοδιοικητικών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, προκειμένου να ενισχυθεί η νομιμοποίηση των αιρετών αρχών και η συμμετοχή των δημοτών.
10. Ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Υπάρχει μια συνειδητή επιλογή στον Κώδικα να λειτουργούν ηλεκτρονικές εφαρμογές προς υποβοήθηση της συμμετοχής των πολιτών στα όργανα της αυτοδιοίκησης, αλλά και της εξυπηρέτησής τους στην καθημερινή διάδραση με την αυτοδιοίκηση. Έτσι, στο πλαίσιο του Κώδικα προβλέπεται η δημιουργία εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες.