Εξωδικαστικός: Τι αλλάζει από 21 Σεπτεμβρίου για την κύρια κατοικία

Νέα δεδομένα για τους οφειλέτες με κύρια κατοικία και πρόσθετη ακίνητη περιουσία δημιουργεί η αλλαγή που ενεργοποιείται στον εξωδικαστικό μηχανισμό από τις 21 Σεπτεμβρίου.

Η νέα δυνατότητα επιτρέπει στον οφειλέτη να διαχωρίσει το σπίτι στο οποίο κατοικεί από τα υπόλοιπα ακίνητά του και να ζητήσει μια πρόταση ρύθμισης με βασικό στόχο τη διάσωση της κύριας κατοικίας.

Η αλλαγή μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη μηνιαία δόση και μεγαλύτερη διαγραφή χρέους. Συνοδεύεται, όμως, από ένα κρίσιμο αντάλλαγμα: ο οφειλέτης θα πρέπει να αποδεχθεί ότι εξοχικά, οικόπεδα, αγροτεμάχια ή άλλα ακίνητα μπορούν να ρευστοποιηθούν για την κάλυψη των απαιτήσεων των πιστωτών.

Δεν πρόκειται, επομένως, για γενική εξαίρεση της κύριας κατοικίας από την περιουσιακή εικόνα ούτε για αυτόματη προστασία από τον πλειστηριασμό. Πρόκειται για μια εναλλακτική πρόταση διευθέτησης, η οποία απευθύνεται κυρίως σε όσους έχουν περισσότερα από ένα ακίνητα και είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν την υπόλοιπη περιουσία τους για να διατηρήσουν το σπίτι τους.

Πώς θα λειτουργεί η νέα επιλογή

Μέχρι σήμερα, ο αλγόριθμος του εξωδικαστικού αξιολογεί το σύνολο της περιουσίας του οφειλέτη. Όσο μεγαλύτερη είναι η συνολική αξία της, τόσο περιορίζονται συνήθως τα περιθώρια διαγραφής χρέους και αυξάνεται η δόση που προκύπτει.

Από τις 21 Σεπτεμβρίου, η πλατφόρμα αναμένεται να δίνει σε οφειλέτες με πολλαπλά ακίνητα δύο διαφορετικές δυνατότητες:

• Ρύθμιση με βάση το σύνολο της περιουσίας τους.
• Διατήρηση της κύριας κατοικίας με αποδοχή της ρευστοποίησης των άλλων ακινήτων.

Στη δεύτερη περίπτωση, η πρόταση θα διαμορφώνεται με επίκεντρο την αξία της κατοικίας που επιδιώκεται να διασωθεί. Έτσι μπορεί να προκύπτει χαμηλότερη δόση ή μεγαλύτερο «κούρεμα», καθώς τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία δεν θα αντιμετωπίζονται ως διαθέσιμα για τη μακροχρόνια ρύθμιση, αλλά ως στοιχεία που μπορούν να εκποιηθούν.

Η επιλογή χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, επειδή η ευνοϊκότερη μηνιαία επιβάρυνση μπορεί να συνεπάγεται οριστική απώλεια άλλης ακίνητης περιουσίας.

Ποιοι μπορούν να ενταχθούν στον εξωδικαστικό

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός επιτρέπει την ενιαία αντιμετώπιση οφειλών προς το Δημόσιο, τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης, τις τράπεζες και τους servicers.

Δικαίωμα υποβολής αίτησης έχουν φυσικά και νομικά πρόσωπα με συνολικά χρέη άνω των 5.000 ευρώ. Η διαδικασία γίνεται ηλεκτρονικά με κωδικούς Taxisnet, από τον ίδιο τον οφειλέτη ή από εξουσιοδοτημένο σύμβουλό του.

Οι οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία μπορούν να ρυθμιστούν σε έως 240 δόσεις. Για χρέη φυσικών προσώπων προς τράπεζες και servicers που καλύπτονται από εμπράγματη ασφάλεια, η διάρκεια μπορεί να φτάσει τις 420 δόσεις.

Ανάλογα με τα εισοδήματα, την περιουσία και την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής, μπορεί να προβλέπεται μερική διαγραφή βασικής οφειλής, τόκων, προστίμων ή προσαυξήσεων. Το αποτέλεσμα δεν είναι ίδιο για όλους, καθώς η πρόταση παράγεται βάσει των οικονομικών δεδομένων κάθε αίτησης.

Οι 24, 48 και 72 δόσεις προς την Εφορία

Για όσους έχουν αποκλειστικά φορολογικές οφειλές, παραμένει διαθέσιμη η πάγια ρύθμιση της ΑΑΔΕ. Τακτικές οφειλές μπορούν να εξοφληθούν σε έως 24 δόσεις, ενώ για συγκεκριμένες έκτακτες οφειλές —όπως εκείνες που προκύπτουν από κληρονομιές, φορολογικούς ελέγχους ή δικαστικές αποφάσεις— προβλέπονται έως 48 δόσεις.

Παράλληλα, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 μπορούν να υποβάλλονται αιτήσεις για την έκτακτη ρύθμιση των 72 δόσεων. Αφορά ληξιπρόθεσμες οφειλές έως το τέλος του 2023, οι οποίες πληρούν τις ειδικές προϋποθέσεις του νόμου.

Μεταξύ άλλων, ο οφειλέτης πρέπει να έχει υποβάλει τις απαιτούμενες δηλώσεις εισοδήματος και να έχει εξοφλήσει ή ρυθμίσει νόμιμα τα νεότερα χρέη του. Η ελάχιστη δόση είναι 30 ευρώ και η ρύθμιση δεν προβλέπει «κούρεμα» της βασικής οφειλής. Το σχετικό πλαίσιο προβλέπεται στο άρθρο 19 του νόμου 5313/2026.

Επομένως, κάποιος που διαθέτει παλαιότερα και νεότερα χρέη ενδέχεται να χρειαστεί συνδυασμό εργαλείων: τις 72 δόσεις για τις επιλέξιμες οφειλές έως το 2023 και την πάγια ρύθμιση για όσα δημιουργήθηκαν αργότερα.

Ξεχωριστή προθεσμία αφορά τα νοικοκυριά που είναι ενταγμένα στο Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο. Οι υφιστάμενοι δικαιούχοι πρέπει να υποβάλουν νέα αίτηση έως τις 25 Σεπτεμβρίου, ώστε να ελεγχθούν εκ νέου τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Η αίτηση αφορά την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος της κύριας κατοικίας και υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της ΗΔΙΚΑ. Νέα αίτηση μπορούν να κάνουν και νοικοκυριά που δεν είναι ήδη ενταγμένα, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις.

Οι δικαιούχοι χρειάζεται να ελέγχουν και τα όρια τετραμηνιαίας κατανάλωσης που αντιστοιχούν στην κατηγορία τους, καθώς η υπέρβασή τους μπορεί να επηρεάσει την παρεχόμενη έκπτωση.