Social media: Όλα όσα αλλάζουν για τους ανηλίκους από την 1η Γενάρη – Αναλυτικός οδηγός!

Τη θέσπιση ηλικιακού ορίου για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με έναρξη εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027, προβλέπει το νομοσχέδιο που παρουσίασε σήμερα η κυβέρνηση, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την προστασία των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος.

Δείτε ακριβώς τι προβλέπει η ελληνική πρωτοβουλία, πώς θα ελέγχεται η ηλικία των χρηστών και ποιες υποχρεώσεις θα έχουν οι πλατφόρμες, μέσα από αναλυτικές απαντήσεις.

Social media: Πότε αναμένεται να εφαρμοστεί το μέτρο;

Η προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης είναι η 1η Ιανουαρίου 2027. Μέχρι την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας, οι σχετικές προβλέψεις αποτελούν σχέδιο ρύθμισης και όχι οριστικά θεσπισμένο νόμο.

Ποιους αφορά το όριο των 15 ετών;

Η ρύθμιση αφορά την πρόσβαση σε καλυπτόμενες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και δεν συνιστά γενική απαγόρευση χρήσης του διαδικτύου, κατοχής κινητού τηλεφώνου ή αξιοποίησης κάθε ψηφιακής υπηρεσίας.

Τι θα γίνει με τους λογαριασμούς που έχουν ήδη δημιουργήσει παιδιά κάτω των 15 ετών;

Η ύπαρξη λογαριασμού πριν από την έναρξη εφαρμογής δεν αποτελεί από μόνη της εξαίρεση από το ηλικιακό όριο. Οι λογαριασμοί θα πρέπει να συμμορφώνονται με το νέο πλαίσιο, εφόσον αυτό θεσπιστεί με το συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Θα μπορεί ο γονέας να επιτρέψει στο παιδί του να χρησιμοποιεί τα social media πριν από τα 15;

Σύμφωνα με το σχέδιο, δεν προβλέπεται εξαίρεση από το ηλικιακό όριο μέσω γονικής συναίνεσης ούτε ειδικός περιορισμένος λογαριασμός για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών, όπως προβλέπεται στην ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act.

Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας; Θα χρειάζεται υποχρεωτικά το Kids Wallet;

Το σχέδιο δεν προβλέπει υποχρεωτική χρήση μίας συγκεκριμένης εφαρμογής ούτε γενικευμένη ταυτοποίηση όλων των χρηστών. Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεικτικές λύσεις, ενώ μπορούν να αξιοποιηθούν και άλλοι ισοδύναμοι μηχανισμοί που πληρούν τις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού δικαίου.

Η επαλήθευση ηλικίας δεν ταυτίζεται με την αποκάλυψη της πλήρους ταυτότητας του χρήστη. Σκοπός είναι να διαπιστώνεται εάν πληρούται το ηλικιακό όριο, χωρίς να συλλέγονται περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι αναγκαία.

Θα πρέπει οι χρήστες να στέλνουν την ταυτότητά τους στις πλατφόρμες;

Δεν προβλέπεται γενική υποχρέωση αποστολής εγγράφου ταυτότητας στις πλατφόρμες. Οι μηχανισμοί επαλήθευσης θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να περιορίζουν την αποκάλυψη προσωπικών στοιχείων και να προστατεύουν την ιδιωτικότητα.

Στην ευρωπαϊκή πρόταση γίνεται αναφορά και σε τεχνολογίες απόδειξης μηδενικής γνώσης (zero-knowledge proof), οι οποίες επιτρέπουν την επιβεβαίωση μιας προϋπόθεσης, όπως η ηλικία, χωρίς να αποκαλύπτονται πρόσθετες πληροφορίες για τον χρήστη.

Υπάρχουν κίνδυνοι για τα προσωπικά δεδομένα;

Η επαλήθευση ηλικίας μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους εάν δεν εφαρμοστεί με επαρκείς εγγυήσεις. Για τον λόγο αυτό, απαιτούνται ασφάλεια, ελαχιστοποίηση των δεδομένων και περιορισμός της χρήσης τους στον συγκεκριμένο σκοπό.

Η προστασία των ανηλίκων δεν δικαιολογεί περιττή συλλογή εγγράφων ταυτότητας, παρακολούθηση ή αξιοποίηση των στοιχείων για διαφημιστικούς σκοπούς και κατάρτιση προφίλ. Οι σχετικές διαδικασίες θα πρέπει να συμμορφώνονται με τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (ΓΚΠΔ).

Μπορούν τα παιδιά να παρακάμψουν το μέτρο μέσω VPN ή άλλων λογαριασμών;

Η χρήση VPN, ψευδών στοιχείων ή λογαριασμού άλλου προσώπου μπορεί να δυσκολέψει την εφαρμογή του μέτρου. Κανένα τεχνικό σύστημα δεν είναι απολύτως απρόσβλητο από παρακάμψεις.

Η αποτελεσματικότητα θα εξαρτηθεί από την αξιοπιστία των μηχανισμών επαλήθευσης, τη συνεργασία με τις πλατφόρμες και την εφαρμογή των προβλεπόμενων υποχρεώσεων. Παράλληλα, θα πρέπει να εξετάζεται εάν οι περιορισμοί οδηγούν ανηλίκους σε υπηρεσίες με λιγότερες εγγυήσεις προστασίας.

Ποιος θα ελέγχει τις πλατφόρμες και ποιες κυρώσεις προβλέπονται; Ποιος θα είναι υπεύθυνος για την εποπτεία;

Η ελληνική πρωτοβουλία εντάσσεται στο πλαίσιο εφαρμογής της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και του ν. 5099/2024. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχουν ρόλο στην εποπτεία των σχετικών ζητημάτων.

Η ΕΕΤΤ είναι ο Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών στην Ελλάδα. Για παρόχους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος, προβλέπεται συνεργασία με την αρμόδια αρχή της χώρας εγκατάστασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί τις αρμοδιότητες που της αναθέτει η DSA, ιδίως για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες.

Θα επιβάλλονται πρόστιμα στους γονείς ή στα παιδιά;

Το συγκεκριμένο ελληνικό σχέδιο δεν θεσπίζει νέο αυτοτελές πρόστιμο ή ποινή για παιδιά και γονείς. Η εποπτεία και η επιβολή υποχρεώσεων αφορούν κυρίως τους παρόχους, στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας και των αρμοδιοτήτων των αρμόδιων αρχών.

Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act;

Η ευρωπαϊκή πρόταση έχει ευρύτερο πεδίο από την ελληνική πρωτοβουλία, καθώς εξετάζει μέτρα προστασίας των ανηλίκων σε διαφορετικές ψηφιακές υπηρεσίες, όπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, τα διαδικτυακά παιχνίδια, τα καταστήματα εφαρμογών και ορισμένες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.

Η πρόταση βρίσκεται ακόμη σε νομοθετική εξέλιξη και οι τελικές διατάξεις της θα εξαρτηθούν από την έγκρισή της σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τι προβλέπεται για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών;

Η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας ειδικού, περιορισμένου λογαριασμού από γονέα ή κηδεμόνα. Ο λογαριασμός θα συνοδεύεται από ενεργά εργαλεία γονικού ελέγχου, ενώ προβλέπονται περιορισμοί, μεταξύ άλλων, στον ημερήσιο χρόνο χρήσης και στις νέες επαφές.

Οι συγκεκριμένες προβλέψεις αφορούν την ευρωπαϊκή πρόταση και δεν πρέπει να συγχέονται με το ελληνικό σχέδιο, το οποίο δεν προβλέπει αντίστοιχη εξαίρεση.

Τι ισχύει για παιδιά κάτω των 13 ετών;

Η πρόταση δεν επιτρέπει τη δημιουργία λογαριασμού κοινωνικού δικτύου στο όνομα του παιδιού. Προβλέπει, ωστόσο, περιορισμένη εξαίρεση για πρόσβαση σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες βίντεο μέσω λογαριασμού γονέα, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με γονικό έλεγχο.

Ποιες υποχρεώσεις θα έχουν οι πλατφόρμες;

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία δίνει έμφαση στην επαλήθευση ηλικίας, στον ασφαλή σχεδιασμό των υπηρεσιών και στην ευθύνη των παρόχων. Εξετάζει, επίσης, πρακτικές σχεδιασμού που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση, όπως η ατέρμονη κύλιση και ορισμένα συστήματα συστάσεων.

Για τις παραβάσεις προβλέπεται αξιοποίηση των υφιστάμενων ευρωπαϊκών μηχανισμών επιβολής, ανάλογα με την υπηρεσία και την υποχρέωση που παραβιάζεται. Τα πρόστιμα δεν επιβάλλονται αυτομάτως για κάθε περιστατικό, αλλά βάσει των προβλεπόμενων διαδικασιών.

Γιατί κρίθηκε αναγκαία η παρέμβαση;

Η υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων, η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και ο διαδικτυακός εκφοβισμός αποτελούν βασικές πηγές ανησυχίας για γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς. Παράλληλα, οι ψηφιακές πλατφόρμες προσφέρουν στα παιδιά δυνατότητες ενημέρωσης, δημιουργικότητας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Τα διαθέσιμα στοιχεία αναδεικνύουν την ανάγκη προστασίας, χωρίς να αποδεικνύουν ότι κάθε χρήση κοινωνικών δικτύων προκαλεί προβλήματα σε κάθε παιδί. Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, το περιεχόμενο, τη συχνότητα χρήσης και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε ανηλίκου.

Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματικότητα του ηλικιακού ορίου θα πρέπει να αξιολογείται στην πράξη, με βάση την πραγματική συμμόρφωση, την ευημερία των παιδιών, τα λάθη επαλήθευσης και τον κίνδυνο μετακίνησης σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς από τώρα;

Μέχρι να οριστικοποιηθεί το νομοθετικό πλαίσιο, οι οικογένειες μπορούν να ενημερωθούν για τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου των πλατφορμών, να συζητήσουν με τα παιδιά για τους κινδύνους του διαδικτύου και να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις.

Εργαλεία και ενημερωτικό υλικό για την προστασία των ανηλίκων είναι διαθέσιμα και μέσω της πλατφόρμας parco.gov.gr.

Η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στους γονείς. Απαιτεί συνεργασία οικογενειών, σχολείων, πολιτείας και εταιρειών τεχνολογίας, με συνδυασμό ψηφιακής εκπαίδευσης, ασφαλέστερων υπηρεσιών και αποτελεσματικής εποπτείας.

Το βασικό ζητούμενο είναι η διαμόρφωση ενός ψηφιακού περιβάλλοντος που θα περιορίζει τους κινδύνους για τους ανηλίκους, χωρίς να παραβλέπει τα δικαιώματά τους και τις πραγματικές ανάγκες τους για ενημέρωση, επικοινωνία και έκφραση.