Σημαντικούς περιορισμούς στην εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για την εφαρμογή εμβολιασμού κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων (Sheep and Goat Pox – SGP) στην Ελλάδα καταγράφει η πρόσφατη επιστημονική έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η οποία αναλύει τα δεδομένα της νόσου σε Ελλάδα και Βουλγαρία.
Αδυναμία εφαρμογής μοντέλου Βουλγαρίας στην Ελλάδα
Η EFSA επισημαίνει ότι η προσπάθεια εφαρμογής του ίδιου μαθηματικού μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε στη Βουλγαρία δεν απέδωσε αξιόπιστα αποτελέσματα για την ελληνική περίπτωση. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται, «η προκαταρκτική ανάλυση των δεδομένων των εστιών με τη χρήση των ίδιων μεθόδων απέτυχε να παράγει αξιόπιστες εκτιμήσεις για τις παραμέτρους του πυρήνα (kernel)», ακόμη και «όταν η ανάλυση περιορίστηκε σε χωρικά και χρονικά περιορισμένα σύνολα δεδομένων που αντανακλούν διαφορετικές επιδημικές συστάδες».
Οι αρχικές προσομοιώσεις έδειξαν ότι τα απλά μοντέλα απόστασης δεν μπορούν να αποδώσουν τη δυναμική της νόσου στην Ελλάδα, καθώς «ένα απλό μοντέλο πυρήνα βασισμένο στην απόσταση δεν μπορεί εύκολα να λάβει υπόψη τα φυσικά εμπόδια στη διασπορά της νόσου που προκύπτουν από τις ορεινές περιοχές και τα πολυάριθμα νησιά». Για το λόγο αυτό, η EFSA διευκρινίζει ότι «το μοντέλο που βασίζεται σε πυρήνα (kernel-based model) δεν χρησιμοποιήθηκε περαιτέρω για τη διερεύνηση της εξάπλωσης της SGP ή του αντίκτυπου του εμβολιασμού στην Ελλάδα».
Η έκθεση τονίζει ότι μια αξιόπιστη προσομοίωση της ελληνικής κατάστασης θα απαιτούσε διαφορετική προσέγγιση και πρόσθετα δεδομένα, όπως λεπτομερή στοιχεία για τις μετακινήσεις ζώων και την κατασκευή ενός πιο σύνθετου μοντέλου, κάτι που «δεν ήταν εφικτό εντός του χρονικού πλαισίου της αξιολόγησης». Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση για την Ελλάδα βασίστηκε αποκλειστικά σε περιγραφική χωροχρονική ανάλυση των επιδημιολογικών δεδομένων.
Η ανάλυση καταγράφει ότι η επιδημία στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από «εκτεταμένη γεωγραφική και χρονική κλίμακα» και από «πολλαπλές επιδημικές συστάδες». Συνολικά εντοπίστηκαν «δέκα χωροχρονικές συστάδες» σε όλη τη χώρα, υποδεικνύοντας ότι υπήρξαν μετακινήσεις μολυσμένων ζώων σε μεγάλες αποστάσεις.
Περιορισμοί στα διαθέσιμα εμβόλια
Σχετικά με τα εμβόλια, η EFSA επισημαίνει ότι «επί του παρόντος δεν υπάρχουν εμβόλια κατά της SGP εγκεκριμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση» και ότι οι εμπειρογνώμονες της δεν διενεργούν αξιολόγηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύσταση κτηνιατρικού φαρμακευτικού προϊόντος. Η αξιολόγηση βασίστηκε σε βιβλιογραφική ανασκόπηση και σε πειραματικά δεδομένα του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Αναφοράς (EURL), ενώ αναγνωρίζει περιορισμούς λόγω μικρής κλίμακας μελετών ή ανεπαρκών ποσοτικών στοιχείων για τα εμβόλια.
Στην ενότητα για την ασφάλεια των εμβολίων, η EFSA επισημαίνει ότι «ορισμένα στελέχη, η υπερδοσολογία, το στρες, η ευαισθησία φυλών ή η ακατάλληλη χορήγηση μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες», ενώ τα διαθέσιμα εμβόλια «δεν διαθέτουν μηχανισμό DIVA (διαφοροποίησης μολυσμένων από εμβολιασμένα ζώα)».
Σε αντίθεση με τη Βουλγαρία, όπου μαθηματικές προσομοιώσεις δείχνουν ότι η ταχεία ανίχνευση και η θανάτωση μολυσμένων εκμεταλλεύσεων μπορεί να περιορίσει την επιδημία εντός 1–2 ετών, για την Ελλάδα η EFSA απέφυγε την ποσοτική αποτίμηση του αντίκτυπου του εμβολιασμού λόγω αδυναμίας εφαρμογής αξιόπιστου μοντέλου εξάπλωσης υπό τις ελληνικές συνθήκες.
Συνολικά, η έκθεση υπογραμμίζει ότι για την Ελλάδα η διαχείριση της ευλογιάς αιγοπροβάτων βασίζεται αποκλειστικά σε περιγραφικά δεδομένα και ότι τα διαθέσιμα επιστημονικά εργαλεία δεν επέτρεψαν την εξαγωγή ασφαλών ποσοτικών συμπερασμάτων για την εφαρμογή και αποτελεσματικότητα μιας εκτεταμένης στρατηγικής εμβολιασμού.
