Το πρώτο εξάμηνο του 2025 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 9.000 περιστατικά βίας ανηλίκων, τα 1.700 εκ των οποίων αφορούσαν σε καταγγελίες για ενδοσχολική βία. Αν στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, δηλαδή τα χρόνια που διαμορφώνεται η προσωπικότητα των παιδιών, μέσα στο σχολικό περιβάλλον εφαρμοζόταν υποχρεωτικά μία μέθοδος πρόληψης της βίας και της επιθετικής συμπεριφοράς, ώστε τα παιδιά να μαθαίνουν να λύνουν τις διαφορές μέσα από τον διάλογο και όχι με τη σύγκρουση, το αποτέλεσμα θα ήταν λιγότερες παραβατικές συμπεριφορές και στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Τα παραπάνω παρατηρεί η Μαρία Τορορή, Δικηγόρος, Διαμεσολαβήτρια και Συγγραφέας του βιβλίου «Οδηγός σχολικής διαμεσολάβησης», έχοντας μελετήσει τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της σχολικής διαμεσολάβησης σε χώρες, όπως η Ιταλία, όπου ο θεσμός είναι υποχρεωτικά ενταγμένος στην εκπαιδευτική διαδικασία.
«Η σχολική διαμεσολάβηση είναι μία πρακτική μέθοδος πρόληψης της βίας και επιθετικής συμπεριφοράς των ανηλίκων στο σχολικό περιβάλλον. Είναι βασικό εργαλείο πρόληψης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, γιατί όταν έχει πια διαμορφωθεί η προσωπικότητα είναι πλέον πιο δύσκολη η παρέμβαση», δήλωσε η κ. Τορορή στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με αφορμή την παρουσία της σε εκδήλωση για τη σχολική διαμεσολάβηση που διοργάνωσε το Law To Impact Hub, προσθέτοντας ότι σήμερα υπάρχει ένα δίκτυο σχολείων όπου εφαρμόζεται η διαμεσολάβηση, η οποία όμως ως διαδικασία έχει προαιρετική μορφή.
«Δίνουμε βαρύτητα σχεδόν αποκλειστικά στη γνώση και όχι και στη διαχείριση των συναισθημάτων και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων μέσα από την ανάγνωση των συναισθημάτων. Η πρακτική από χώρες όπως η Ιταλία μας δείχνει ότι ο θεσμός της διαμεσολάβησης έχει πολύ θετικά αποτελέσματα. Θα πρέπει να υιοθετηθεί ευρύτερα και στη χώρα μας αυτή η κουλτούρα διαλόγου, να καταλάβουμε ότι αν ακούμε και συζητάμε τα προβλήματα, θα μπορούμε και να τα λύνουμε», σημείωσε η κ. Τορορή.
Σύμφωνα με σχετική υπουργική απόφαση του 2024 τα σχολεία καλούνται να υλοποιήσουν δράσεις υποστήριξης μαθητών και των οικογενειών τους αναφορικά με την πρόληψη και αντιμετώπιση περιστατικών ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού σε συνεργασία με αρμόδιους φορείς. Στον οδηγό της Σχολικής Διαμεσολάβησης του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής του υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού αναφέρεται πως «πρόκειται για μια δομημένη διαδικασία κατά τη διάρκεια της οποίας οι δύο εμπλεκόμενες πλευρές με τη βοήθεια διαμεσολαβητή κατανοούν τι συνέβη και συζητούν για την επίλυση της σύγκρουσης προτείνοντας λύσεις σε ένα διαμορφωμένο περιβάλλον αμοιβαίας εμπιστοσύνης και λαμβάνοντας υπόψη τις επιμέρους ανάγκες και ιδιαιτερότητες των εμπλεκομένων».
Για την επίλυση μιας σύγκρουσης απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κατανόησή της και στη συνέχεια η ανασύνθεσή της σε ένα νέο πλαίσιο, το οποίο χαρακτηρίζεται από αίσθημα ασφάλειας, θετική αναγνώριση και ισοτιμία. Η Σχολική Διαμεσολάβηση από συνομήλικους αποτελεί μία εναλλακτική πρακτική στο παραδοσιακό σύστημα επίλυσης συγκρούσεων και απόδοσης ευθυνών και τιμωριών από εκπαιδευτικούς. Με τη μέθοδο αυτή οι εμπλεκόμενοι μαθητές προσφεύγουν οικειοθελώς στους συνομήλικους διαμεσολαβητές και ακολουθώντας με τη βοήθειά τους μία συγκεκριμένη διαδικασία, ερευνούν τα αίτια της σύγκρουσής τους και συνεργάζονται για την εξεύρεση αμοιβαίας λύσης, την οποία δεσμεύονται να τηρήσουν.
Ερωτηθείσα αν η σχολική διαμεσολάβηση είναι ενδεδειγμένη σε πιο σοβαρά περιστατικά βίας και αν υπάρχει κίνδυνος να μεταφέρει υπερβολική ευθύνη στα παιδιά για τη διαχείριση συγκρούσεων που έχουν βαθύτερα κοινωνικά αίτια η κ. Τορορή απάντησε πως «τα τελευταία χρόνια στα σχολεία έχουν τοποθετηθεί ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, ενώ και οι εκπαιδευτικοί επιμορφώνονται ώστε να μπορούν να διακρίνουν ποια είναι τα πιο σοβαρά περιστατικά χρήζουν μιας άλλης αντιμετώπισης από ειδικούς και άλλες διαδικασίες».
Σχετικά με τη διαδικασία της σχολικής διαμεσολάβησης επισήμανε ότι έχει μεγάλη σημασία να είναι δομημένη σε στάδια μέσα σε ένα αυστηρό πρωτόκολλο που ακολουθείται χωρίς παρέκκλιση, ώστε και οι μαθητές – διαμεσολαβητές να έχουν συναίσθηση της ευθύνης του ρόλου του. Έτσι, σύμφωνα με τις Αρχές που πρέπει να ακολουθούνται οι διαμεσολαβητές οφείλουν να λειτουργούν αντικειμενικά και να είναι απαλλαγμένοι από προκαταλήψεις και στερεότυπα, να δεσμεύονται από την εχεμύθεια και εμπιστευτικότητα της διαδικασίας. Σημαντικός είναι ο εθελοντικός χαρακτήρας, καθώς κανείς δεν συμμετέχει στη διαμεσολάβηση χωρίς τη θέλησή του. Τέλος η ισοτιμία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, συμπεριλαμβανομένου και του διαμεσολαβητή είναι το στοιχείο που διασφαλίζει τον σεβασμό και την υποστήριξη όχι μόνο του θύματος αλλά και του δράστη.
«Επί της ουσίας όταν προκύπτει κάποια σύγκρουση τα παιδιά έρχονται μόνα τους να αντιμετωπίσουν το ζήτημα και είναι πολύ πιο αποτελεσματική αυτή η προσέγγιση, γιατί τα ίδια τα παιδιά δίνουν τη λύση, δεν τους επιβάλλεται για να αντιδράσουν και όταν κάτι λύνεται δεν επαναλαμβάνεται», σημείωσε η κ. Τορορή.
