Στην καλλιτεχνική και εκπαιδευτική παράδοση των πέντε κρατικών καλλιτεχνικών σχολών θα πατήσουν τα τμήματα της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, όπως ανέφερε η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, μιλώντας στην επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής.
Αναφερόμενη στην ακαδημαϊκή και διοικητική διάρθρωση της Σχολής, η υπουργός Παιδείας είπε ότι η νέα Σχολή έχει πέντε τμήματα που φέρουν ονομασία, η οποία συνδέεται ευθέως με τους πέντε ιστορικούς δημόσιους φορείς του πεδίου. “Θεμελιώνεται μια καθαρή πανεπιστημιακή δομή και αναγνωρίζεται ρητά ότι αυτό το νέο ίδρυμα δεν ξεκινάει από το μηδέν, αλλά πατάει πάνω στη μνήμη, στην τεχνογνωσία, τις υποδομές, στο ανθρώπινο δυναμικό και στη συμβολική βαρύτητα του Εθνικού Θεάτρου, του Κρατικού Θεάτρου Β. Ελλάδος, της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, της Κρατικής Σχολής Ορχηστρικής Τέχνης και Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης”, είπε η υπουργός Παιδείας για να τονίσει ότι “η νέα αρχιτεκτονική δεν σβήνει το παρελθόν, το ενσωματώνει δημιουργικά σε ένα ανώτερο θεσμικό επίπεδο”.
Όπως ορίζεται στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Παιδείας η Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών, θα λειτουργήσει, επί του παρόντος με τα τμήματα α) Δραματικής Τέχνης και Σκηνοθεσίας με την ονομασία «Τμήμα Δραματικής Τέχνης Εθνικού Θεάτρου», β) Ορχηστικής Τέχνης με την ονομασία «Τμήμα Ορχηστικής Τέχνης Εθνικής Λυρικής Σκηνής», γ) Ορχηστικής Τέχνης με την ονομασία «Τμήμα Ορχηστικής Τέχνης Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης», δ) Δραματικής Τέχνης με την ονομασία «Τμήμα Δραματικής Τέχνης Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος» και ε) Μουσικής με την ονομασία «Τμήμα Μουσικής Τέχνης Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης», σε αντιστοιχία προς τις υφιστάμενες καλλιτεχνικές σχολές που ενσωματώνονται στο νέο Α.Ε.Ι.. Με το σχέδιο νόμου θεσπίζεται η υποχρέωση σύναψης προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ της Α.Σ.Π.Τ. και των πέντε φορέων, στων οποίων την καλλιτεχνική και εκπαιδευτική παράδοση εδράζονται τα ιδρυόμενα Τμήματα. “Δεδομένου ότι τα Τμήματα φέρουν την επωνυμία των φορέων αυτών, η θεσμική τους σύνδεση με το Ίδρυμα δεν δύναται να εξαντλείται στο επίπεδο της ονομασίας, αλλά οφείλει να αποκτά συγκεκριμένο και δεσμευτικό περιεχόμενο. Για τον λόγο αυτό, οι προγραμματικές συμβάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την καλλιτεχνική και εκπαιδευτική συνεργασία έως τη χρήση αρχείων, τις υποτροφίες και τη γνωμοδοτική συμμετοχή επί ειδικών καλλιτεχνικών ζητημάτων”, όπως σημειώνεται και στην εισηγητική έκθεση του σχεδίου νόμου. Επιπλέον, προβλέπεται η συνέχιση της λειτουργίας των προκαταρκτικών τάξεων της Κρατικής Σχολής Ορχηστρικής Τέχνης, της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, του Εθνικού Θεάτρου, του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και όλων των Σχολών και των Τμημάτων των Σχολών Ενόργανης Μουσικής και Μονωδίας στην Προκαταρκτική, Κατωτέρα και Μέση του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης.
Η υπουργός Παιδείας, αναφερόμενη στην απόφαση της κυβέρνησης να προχωρήσει την ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, είπε ότι “συνιστά μια σημαντική πολιτική επιλογή: να αποκτήσει η χώρα, για πρώτη φορά, το αυτοτελές, δημόσιο. πλήρως αυτοδιοικούμενο ΑΕΙ, ειδικού σκοπού, για τις παραστατικές τέχνες. Όχι για μια μερική ένταξη σε υφιστάμενο ίδρυμα, όχι μια προσωρινή προσθήκη σε ένα ξένο ακαδημαϊκό περιβάλλον, αλλά ένα ίδρυμα με τη δική του φυσιογνωμία, τη δική του αποστολή, τη δική του στρατηγική ανάπτυξης”. Αυτό έχει σημασία, όπως είπε, γιατί οι παραστατικές τέχνες αποτελούν ιδιαίτερο γνωστικό και καλλιτεχνικό πεδίο, όπου η πράξη, η ερμηνεία, η σκηνική παρουσία, η συλλογική δημιουργία και η εργαστηριακή διδασκαλία, δεν είναι συμπλήρωμα της θεωρίας αλλά ο ίδιος ο πυρήνας του αντικειμένου της.
Το καλλιτεχνικό συμβούλιο
Το νομοσχέδιο προβλέπει τη σύσταση Καλλιτεχνικού Συμβουλίου της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, το οποίο θα έχει γνωμοδοτική αρμοδιότητα, θα μετέχουν σε αυτό προσωπικότητες με ευρεία αναγνώριση ή συμβολή στα γνωστικά αντικείμενα της δραματικής τέχνης, της ορχηστικής τέχνης και της μουσικής τέχνης και τα πέντε από εννέα μέλη του θα υποδεικνύονται από το Εθνικό Θέατρο, την Εθνική Λυρική Σκηνή, την Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, προκειμένου να διασφαλίζεται η σύνδεση του ιδρύματος με τους ανωτέρω φορείς και την καλλιτεχνική πράξη, καθώς και η αξιοποίηση της εξειδικευμένης γνώσης και εμπειρίας των μελών του συμβουλίου, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση.
“Εδώ γίνεται κάτι που δεν είναι αυτονόητο για τα ελληνικά δεδομένα. Η ακαδημαϊκή συγκρότηση του νέου ιδρύματος δεν μένει κλεισμένη αποκλειστικά σε τυπικά πανεπιστημιακά όργανα. Δημιουργείται ένας σταθερός θεσμός καλλιτεχνικής αναφοράς, με πρόσωπα ευρείας αναγνώρισης και με εκπροσώπηση και των πέντε φορέων”, είπε η υπουργός Παιδείας και πρόσθεσε ότι με τον τρόπο αυτό η νέα Σχολή θα έχει θεσμικά κατοχυρωμένη καλλιτεχνική πυξίδα, “παράγοντας κρίσιμος γιατί σε ένα ίδρυμα Παραστατικών Τεχνών, η ποιότητα δεν διασφαλίζεται μόνο από τη συμμόρφωση σε τυπικά ακαδημαϊκά πρότυπα, διασφαλίζεται μέσα από συνεχή συνομιλία με τη ζώσα δημιουργία, τη σκηνή, την ερμηνεία και τις πραγματικές εξελίξεις του πεδίου”.
Η εισαγωγή στην ΑΣΠΤ
Με το νομοσχέδιο καθορίζεται ειδικό και αυτοτελές σύστημα εισαγωγής στα Τμήματα της Α.Σ.Π.Τ., το οποίο διαφοροποιείται συνειδητά από το γενικό σύστημα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Προβλέπονται ειδικές εξετάσεις με υποχρεωτική δια ζώσης ακρόαση και πρακτική δοκιμασία σε καλλιτεχνικές δεξιότητες, καθώς και γραπτή και προφορική αξιολόγηση σε επιλεγμένα θέματα,γιατί “η καλλιτεχνική εκπαίδευση στις παραστατικές τέχνες δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη ζωντανή δοκιμασία, τη σκηνική παρουσία και την άμεση αξιολόγηση της δημιουργικής ικανότητας του υποψηφίου”, (σσ αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση). Για τον ίδιο λόγο, δεν γίνονται δεκτές αιτήσεις μετεγγραφής ή μετακίνησης από άλλα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. “Είναι ο μόνος σοβαρός θεσμικά τρόπος να εξετάζεται η πρόσβαση σε ένα τέτοιο ίδρυμα. Δεν μπορεί η υποκριτική, ο χορός, η μουσική να αξιολογούνται με τα ίδια εργαλεία που αξιολογείται ένα αμιγώς θεωρητικό αντικείμενο”, είπε η κ. Ζαχαράκη.
Παράλληλα, με τις προωθούμενες διατάξεις, καθορίζεται πλαίσιο για το Ειδικό Καλλιτεχνικό Προσωπικό (Ε.ΚΑ.Π.) της Α.Σ.Π.Τ., ως ειδική κατηγορία διδακτικού προσωπικού, ώστε η Σχολή να αξιοποιεί εξέχουσες καλλιτεχνικές προσωπικότητες εγνωσμένου κύρους, ακόμη και όταν δεν είναι κάτοχοι τίτλου πρώτου κύκλου, όπου αυτό δικαιολογείται από τη φύση των παραστατικών τεχνών. Προβλέπεται ότι μπορεί να τους ανατίθεται αυτοδύναμο διδακτικό έργο και επίβλεψη εργασιών, με απόφαση της Συνέλευσης του οικείου Τμήματος και κατόπιν γνώμης του Καλλιτεχνικού Συμβουλίου, ώστε να διασφαλίζονται θεσμικά η ποιότητα και η ακαδημαϊκή συνοχή. “Στο πεδίο των παραστατικών τεχνών, η ακαδημαϊκή αξία δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με τα κριτήρια του διδακτορικού, των δημοσιεύσεων, μιας κλασικής ερευνητικής διαδρομής. Γι΄αυτό προβλέπονται ειδικές προϋποθέσεις εκλογής και εξέλιξης μελών ΔΕΠ, με συνεκτίμηση όχι μόνο του επιστημονικού αλλά και του διακεκριμένου καλλιτεχνικού έργου, της επαγγελματικής εμπειρίας και αυτοδύναμης διδασκαλίας. Γι΄αυτό προβλέπεται σε όλως εξαιρετικές περιπτώσεις, η δυνατότητα εκλογής ακόμα και χωρίς τίτλο πρώτου κύκλου σπουδών, με αυξημένες εγγυήσεις και με ειδική αιτιολογία”, εξήγησε η υπουργός Παιδείας και πρόσθεσε ότι στην ίδια λογική κινούνται και οι προβλέψεις για το ειδικό καλλιτεχνικό προσωπικό.
Όσο για τις υποδομές που θα στεγάσουν τα τμήματα, προβλέπεται η μεταβατική χρήση των υποδομών των πέντε κρατικών φορέων, ώστε η έναρξη λειτουργίας της ΑΣΠΤ να μην εξαρτάται από την ολοκλήρωση νέων κτηριακών έργων.
Το σχέδιο νόμου “Ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, σύσταση νέας κατηγορίας θέσεων Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης, πλαίσιο λειτουργίας Ανώτερων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης και Ανώτερων Σχολών Μουσικής Εκπαίδευσης και άλλες ρυθμίσεις”, δήλωσε ότι ψηφίζει, επί της αρχής, η Νέα Δημοκρατία. Καταψηφίζουν ΚΚΕ και Νέα Αριστερά. Επιφύλαξη, για την τελική του στάση στην ολομέλεια δήλωσαν τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης.
“Αναμφίβολα η δημιουργία του νέου πανεπιστημιακού ιδρύματος, της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, είναι μια ουσιαστική μεταρρύθμιση. Η αποστολή του νέου πανεπιστημίου συνίσταται στο ότι θα παρέχει παιδαγωγική εκπαίδευση και εξειδίκευση, θα αναπτύσσει έρευνα και θα λειτουργεί με κανόνες που συνάδουν με τη φύση των performing arts, των παραστατικών τεχνών”, είπε η εισηγήτρια της ΝΔ Αγγελική Δεληκάρη. Η βουλευτής στάθηκε στην πρόβλεψη του σχεδίου νόμου με την οποία δίνεται η δυνατότητα σε υποψηφίους, με έργο εξαιρετικά διακεκριμένο, που απολαμβάνουν δηλαδή ευρείας αναγνώρισης στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, να καταλάβουν θέση ΔΕΠ, έπειτα από γνώμη του καλλιτεχνικού συμβουλίου και με απόφαση πλειοψηφίας, της τάξης των τριών τετάρτων του εκλεκτορικού σώματος, ακόμη και αν ο υποψήφιος δεν διαθέτει πτυχίο ΑΕΙ ή και τον απαιτούμενο χρόνο εκπαιδευτικής πείρας ή αυτοδύναμης διδασκαλίας. “Με αυτό τον τρόπο, η Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών δύναται να προσελκύσει ανθρώπους καταξιωμένους στα αντίστοιχα καλλιτεχνικά πεδία τους, αυξάνοντας το κύρος της”, ανέφερε η εισηγήτρια της ΝΔ. Η κ. Δεληκάρη αναφερόμενη στις άλλες ρυθμίσεις για την καλλιτεχνική εκπαίδευση, επισήμανε ότι οι τίτλοι των ανώτερων σχολών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και των ανώτερων σχολών μουσικής εκπαίδευσης, εντάσσονται στο επίπεδο 5 του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων. “Δεν εξαντλείται όμως σε αυτό η παρέμβαση του Υπουργείου, καθώς δημιουργούνται σαφείς και θεσμοθετημένοι ακαδημαϊκοί διάδρομοι προς το επίπεδο 6. Είτε μέσω κατατακτήριων εξετάσεων σε ΑΕΙ είτε μέσω ειδικών προγραμμάτων σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, διάρκειας τεσσάρων εξαμήνων”, είπε η βουλευτής της ΝΔ.
“Τρομάζει το εύρος κι ο αριθμός των εκτελεστικών αποφάσεων, Υπουργικών Αποφάσεων και Προεδρικών Διαταγμάτων που χρειάζεται να εκδοθούν για να καθοριστούν οι λεπτομέρειες μετάβασης από το προηγούμενο καθεστώς στην τελική μορφή της νέας σχολής. Και το λέω αυτό, κρίνοντας από την προηγούμενη μας εμπειρία σε αντίστοιχες απόπειρες μεταρρύθμισης”, ανέφερε ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ Στέφανος Παραστατίδης. “Παράλληλα με αυτή τη διαδικασία πρέπει να ληφθεί υπόψη και η οργανωτική αλλαγή της μεταφοράς καλλιτεχνικής εκπαίδευσης από το Υπουργείο Πολιτισμού στο ΥΠΕΘΑ και, μάλιστα, με έναν τρόπο ο οποίος αντιβαίνει στην Αρχή της Χρηστής Διοίκησης για την Προστασία των Διοικουμένων”, είπε ο κ. Παραστατίδης για να σημειώσει: “Πραγματικά, δεν ξέρω κατά πόσο είναι ρεαλιστικό, να γίνουν όλα αυτά που περιγράφονται στις διατάξεις μέσα στα χρονικά όρια που θέτει ο νόμος και δε θέλω να γίνω «μάντης κακών», αλλά φοβάμαι ότι σε ένα χρόνο από σήμερα θα ψηφίζουμε πάλι σε ένα νέο ερανιστικό νομοσχέδιο του Παιδείας πολλαπλές παρατάσεις”.
“Επιχειρήσατε να παρουσιάσετε το σχέδιο ως μία ιστορική τομή, ως ένα εγχείρημα win-win. Αν αφήσουμε στην άκρη τις θριαμβολογίες σας και διαβάσουμε το νομοσχέδιο, όπως και τα δεκάδες υπομνήματα που έχουν φτάσει ως καταγγελίες, ως διορθώσεις, όπως και τα σχόλια στη διαβούλευση, τότε θα δούμε μια τελείως διαφορετική εικόνα”, ανέφερε η ειδική αγορήτρια του ΣΥΡΙΖΑ Κατερίνα Νοτοπούλου και πρόσθεσε ότι δεν επέρχεται “ανωτατοποίηση”, αλλά πρόκειται, μετά την απόφαση του ΣτΕ, για τη διαχείριση μιας κρίσης με επικοινωνιακούς όρους που εντείνουν ανισότητες, τις βαθαίνουν και παραπέμπουν τη λύση των προβλημάτων σε βάθος χρόνου. Η βουλευτής προειδοποίησε ότι αυτό που λέει η κυβέρνηση στους απόφοιτους των καλλιτεχνικών σχολών είναι πως αν θέλουν οι απόφοιτοι πλήρη ακαδημαϊκή αναγνώριση θα πρέπει να ξεκινήσουν ένα νέο κύκλο σπουδών και να τον πληρώσουν.
“Η ανώτατη σχολή των παραστατικών τεχνών που φτιάχνει η Κυβέρνηση συγκολλώντας όπως όπως πέντε λειτουργούσες κρατικές σχολές, όχι μόνο δεν απαντάει στους αγώνες και τις αγωνίες των σπουδαστών και των σπουδαστριών των καλλιτεχνικών σχολών, όχι μόνο δεν υπηρετεί τις σύγχρονες ανάγκες των παραστατικών μορφών της τέχνης και δεν ικανοποιεί βέβαια επουδενί το δικαίωμα της πρόσβασης του λαού και των παιδιών του στο αγαθό της τέχνης, αλλά όλα αυτά, η πανεπιστημιακή αυτή σχολή, τα αφήνει ανικανοποίητα και τα υπονομεύει ακόμα περισσότερο”, είπε ο ειδικός αγορητής του ΚΚΕ Ιωάννης Δελής. Ο βουλευτής κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι “σβήνει από τον χάρτη τις πέντε κρατικές σχολές, υποβαθμίζει και τις υπάρχουσες ανώτερες καλλιτεχνικές σχολές και διαμορφώνει μια σούπα με τα δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια πτυχία και αποφοίτους και με εντελώς κατακερματισμένα επαγγελματικά δικαιώματα”.
Η ανωτατοποίηση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης έπρεπε να προχωρήσει με τρόπο συνεκτικό, όμως η κυβέρνηση διατηρεί τον κατακερματισμό, είπε η ειδική αγορήτρια της Νέας Αριστεράς Σία Αναγνωστοπούλου και πρόσθεσε: ” Έχουμε πέντε εμβληματικούς θεσμούς του σύγχρονου πολιτισμού, της δραματικής τέχνης, του χορού, της μουσικής, εμβληματικούς θεσμούς, οι οποίοι επί της ουσίας, συγκολλώνται. Χρειαζόταν άλλη αντιμετώπιση. Όχι αυτός ο κατακερματισμός και όχι γρήγορη «συγκόλληση» για να φτιάξουμε μια Ανώτατη Σχολή Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης”. Η βουλευτής της Νέας Αριστεράς επισήμανε εξάλλου ότι η αναβάθμιση της κορυφής του συστήματος προϋποθέτει την αναβάθμιση και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. “Όταν λείπουν από εκεί καλλιτεχνικά μαθήματα, πως θα φτάσουμε η ανώτατη εκπαίδευση να λειτουργεί ως σύστημα άμβλυνσης των ανισοτήτων;”, αναρωτήθηκε η βουλευτής της Νέας Αριστεράς.
“Παρά τη μεγαλόστομη διατύπωση περί αναβάθμισης της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και Ίδρυσης Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, το νομοσχέδιο δεν εμφανίζει τα χαρακτηριστικά πλήρους επεξεργασμένου και θεσμικά ασφαλούς ακαδημαϊκού εγχειρήματος, αντιθέτως, πίσω από τις διακηρύξεις περί προόδου και συγχρονισμού, αναδεικνύεται ένα σχήμα με σοβαρές ασάφειες, εξαρτήσεις, εξαιρέσεις και έντονη διοικητική επιτήρηση από το Υπουργείο”, είπε η ειδική αγορήτρια της Ελληνικής Λύσης Σοφία Ασημακοπούλου.
“Η καθιέρωση ειδικών εξετάσεων είναι αυτονόητη για καλλιτεχνικές σπουδές, ωστόσο η διαφάνεια είναι απολύτως χρήσιμη. Πρέπει να προβλεφθούν σαφείς κανόνες συγκρότησης επιτροπών, κριτήρια αξιολόγησης, δυνατότητα ένστασης και ελέγχου. Η καλλιτεχνική αξιολόγηση δεν μπορεί να αφήνει περιθώρια σκιών. Η καλλιτεχνική επάρκεια δεν μπορεί να αποτυπώνεται αποκλειστικά μέσω γραπτών εξετάσεων γενικών μαθημάτων. Ωστόσο για λόγους ισονομίας θα πρέπει να εξεταστεί η επέκταση αντίστοιχου πλαισίου και στα υφιστάμενα πανεπιστημιακά τμήματα παραστατικών τεχνών. Η αξιοκρατία προϋποθέτει ενιαία κριτήρια”, επισήμανε ο ειδικός αγορητής της “Νίκης” Ανδρέας Βορύλλας.
“Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει μια σαφής και θετική στόχευση. Η αναβάθμιση των σπουδών, η σύνδεση τέχνης και έρευνας, καθώς και η ένταξη της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στο επίπεδο της ανώτατης εκπαίδευσης. Αυτή η κατεύθυνση είναι σωστή και ανταποκρίνεται σε ένα διαχρονικό αίτημα όλου του καλλιτεχνικού κόσμου”, ανέφερε ο ειδικός αγορητής της Πλεύσης Ελευθερίας Σπύρος Μπιμπίλας. Ο βουλευτής ωστόσο επισήμανε: “ήδη από τα πρώτα άρθρα αναδεικνύεται και η βασική αντίφαση του νομοσχεδίου. Ενώ διακηρύσσεται η αναβάθμιση, δεν υπάρχει μια συνολική στρατηγική ανωτατοποίησης για το σύνολο των καλλιτεχνικών σπουδών και των διαύλων ή των διαδρομών που δίνονται για την περίπτωση που πολλοί θα ήθελαν να αναβαθμίσουν τα πτυχία τους”.
