Η πρόταση της κυβέρνησης για αύξηση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από 9 σε 11 χρόνια παρουσιάστηκε ως μια σημαντική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Στην πραγματικότητα όμως, όπως επισημαίνουν πολλοί άνθρωποι της εκπαίδευσης, η αλλαγή αυτή δεν μεταβάλλει ουσιαστικά την καθημερινότητα των σχολείων ούτε επεκτείνει πραγματικά τη φοίτηση των μαθητών.
Κι αυτό γιατί η δίχρονη προσχολική αγωγή –προνήπιο και νηπιαγωγείο– είναι ήδη υποχρεωτική εδώ και χρόνια μέσω της ισχύουσας νομοθεσίας. Έτσι, η νέα πρόταση λειτουργεί κυρίως ως συνταγματική κατοχύρωση μιας πραγματικότητας που ήδη εφαρμόζεται.
Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι βαθύτερο: ποια πρέπει να είναι σήμερα η πραγματική στόχευση της ελληνικής εκπαίδευσης;
Τι αλλάζει στην πράξη
Μέχρι σήμερα, το Σύνταγμα προβλέπει ότι η υποχρεωτική φοίτηση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από εννέα έτη, δηλαδή αφορά το Δημοτικό και το Γυμνάσιο.
Ωστόσο, από το 2021 έχει θεσπιστεί η υποχρεωτική δίχρονη προσχολική αγωγή. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά ήδη υποχρεούνται να φοιτούν:
- δύο χρόνια στο νηπιαγωγείο,
- έξι χρόνια στο Δημοτικό,
- τρία χρόνια στο Γυμνάσιο.
Συνολικά δηλαδή έντεκα χρόνια.
Η προωθούμενη συνταγματική αναθεώρηση δεν δημιουργεί ένα νέο εκπαιδευτικό πλαίσιο. Απλώς ενσωματώνει στο ίδιο το Σύνταγμα κάτι που ήδη ισχύει νομοθετικά.
Γι’ αυτό και αρκετοί εκπαιδευτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την εξαγγελία με σκεπτικισμό, θεωρώντας ότι πρόκειται περισσότερο για μια επικοινωνιακή παρέμβαση παρά για ουσιαστική μεταρρύθμιση.
Το πραγματικό ερώτημα: Γιατί όχι μέχρι τα 18;
Ο εκπαιδευτικός αναλυτής Στράτος Στρατηγάκης θέτει μια πολύ πιο ουσιαστική διάσταση της συζήτησης: αν πράγματι η χώρα θέλει να ενισχύσει την εκπαίδευση, τότε το βάρος θα έπρεπε να πέσει στην επέκταση της υποχρεωτικής φοίτησης μέχρι το Λύκειο.
Όπως υποστηρίζει, το σημερινό περιβάλλον απαιτεί από τους νέους πολύ περισσότερα εφόδια από όσα απαιτούσε πριν από μερικές δεκαετίες.
Η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι μεταβολές στην αγορά εργασίας δημιουργούν έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα. Σε αυτό το περιβάλλον, ένας νέος που εγκαταλείπει το σχολείο στα 15 του χρόνια κινδυνεύει να βρεθεί χωρίς επαρκή γνωστικά και κοινωνικά εργαλεία για το μέλλον.
Η μεγάλη αδυναμία του ελληνικού σχολείου
Πίσω όμως από τη συζήτηση για τα χρόνια φοίτησης κρύβεται και ένα ακόμη πιο κρίσιμο ζήτημα: τι ακριβώς μαθαίνουν τα παιδιά μέσα στο σχολείο.
Γιατί η ουσία δεν είναι μόνο πόσα χρόνια θα παραμένει ένας μαθητής στην εκπαίδευση, αλλά και τι είδους εκπαίδευση λαμβάνει.
Ο ίδιος ο Στρατηγάκης αναφέρεται σε ένα διαχρονικό πρόβλημα του ελληνικού σχολείου: την κυριαρχία της παπαγαλίας.
Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αποστήθιση δυσκολεύεται να καλλιεργήσει:
- κριτική σκέψη,
- δημιουργικότητα,
- ικανότητα επίλυσης προβλημάτων,
- προσαρμοστικότητα,
- δεξιότητες διαρκούς μάθησης.
Κι όμως, αυτά ακριβώς είναι τα χαρακτηριστικά που θα χρειαστούν περισσότερο οι νέοι άνθρωποι τα επόμενα χρόνια.
Η δημόσια συζήτηση για την υποχρεωτική εκπαίδευση ίσως τελικά ανοίγει ένα μεγαλύτερο παράθυρο προβληματισμού.
Δεν αρκεί να αυξάνονται απλώς τα χρόνια φοίτησης στα χαρτιά. Το κρίσιμο είναι αν το σχολείο μπορεί να μετατραπεί σε έναν χώρο που θα δίνει στα παιδιά πραγματικά εφόδια ζωής.
Ένα σχολείο που δεν θα λειτουργεί μόνο ως μηχανισμός εξετάσεων και αποστήθισης, αλλά ως χώρος καλλιέργειας σκέψης, συνεργασίας, αυτονομίας και δημιουργικότητας.
Γιατί στον κόσμο που έρχεται, ίσως το σημαντικότερο μάθημα να μην είναι η απομνημόνευση πληροφοριών, αλλά η ικανότητα να συνεχίζεις να μαθαίνεις σε όλη σου τη ζωή.
