Από το μαλλί των προβάτων και τα υπολείμματα της ελιάς μέχρι το αβοκάντο, την κεραμική των Μαργαριτών, την υφαντική των Ανωγείων και τα παραδοσιακά αντικείμενα της κρητικής υπαίθρου, η Κρήτη φιλοξενεί αυτές τις ημέρες μία από τις πιο πρωτότυπες διεθνείς δράσεις που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια γύρω από την καινοτομία, το design και την κυκλική οικονομία. Τριάντα φοιτητές, ερευνητές και καθηγητές από 25 κορυφαία πανεπιστήμια του κόσμου βρίσκονται στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Ψηλορείτη και στα Ανώγεια, συμμετέχοντας στα Periplus Workshops, ένα διεθνές ερευνητικό εργαστήριο που επιχειρεί να αποδείξει ότι ο φυσικός και πολιτιστικός πλούτος της Κρήτης μπορεί να αποτελέσει την πρώτη ύλη για νέα προϊόντα, νέες επιχειρήσεις και ένα διαφορετικό μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης.
Το υπερεντατικό εργαστήριο ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου και ολοκληρώνεται στις 30 Ιουλίου, συγκεντρώνοντας επιστήμονες από τους τομείς του design, της αρχιτεκτονικής, των εφαρμοσμένων τεχνών, των media και της χειροτεχνίας, οι οποίοι επελέγησαν από κορυφαία ιδρύματα όπως το Royal College of Art, το Central Saint Martins, το UC Berkeley, το ETH Zurich, το TU Delft, το Yale University, το Carnegie Mellon University, το Pratt Institute, το National University of Singapore, το University of Sydney και πολλά ακόμη διεθνώς αναγνωρισμένα πανεπιστήμια.
Στόχος του εργαστηρίου δεν είναι η ακαδημαϊκή έρευνα με τη στενή έννοια, αλλά η δημιουργία προτάσεων που θα μπορούσαν να μεταφραστούν σε νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της κυκλικής οικονομίας, του πρωτογενούς τομέα και του λαογραφικού πολιτισμού της Κρήτης.
«Αναζητούμε την αξία όσων σήμερα καταλήγουν στα σκουπίδια»
«Στόχος μας είναι να αναδείξουμε την υπολειμματική αξία των προϊόντων που σήμερα παραμένουν ουσιαστικά αναξιοποίητα», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επικεφαλής του προγράμματος στην Κρήτη, designer Δημήτρης Σκουρογιάννης.
Όπως εξηγεί, η φιλοσοφία του Periplus βασίζεται στην αναζήτηση νέων χρήσεων για υλικά και πρώτες ύλες που μέχρι σήμερα θεωρούνται απόβλητα ή έχουν εξαιρετικά περιορισμένη αξιοποίηση.
«Από την ελιά αξιοποιούμε μόλις περίπου το 15% του συνολικού προϊόντος. Το υπόλοιπο παραμένει ουσιαστικά ανεκμετάλλευτο. Το ίδιο συμβαίνει και με πολλά ακόμη προϊόντα της Κρήτης. Εκεί ακριβώς εστιάζει η έρευνά μας», αναφέρει.
Στο επίκεντρο βρίσκονται υλικά που χαρακτηρίζουν την παραγωγική ταυτότητα του νησιού, όπως το μαλλί, που παράγεται σε μεγάλες ποσότητες λόγω της ισχυρής κτηνοτροφίας, τα υπολείμματα της ελαιοκαλλιέργειας, αλλά και το αβοκάντο, του οποίου η καλλιέργεια αναπτύσσεται δυναμικά τα τελευταία χρόνια.
«Το ζητούμενο είναι να δούμε τι καινοτόμα προϊόντα μπορούν να δημιουργηθούν από υλικά που σήμερα αντιμετωπίζονται ως υπολείμματα και στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγούνται στα σκουπίδια. Μέσα από το design, τις εφαρμοσμένες τέχνες και τις σύγχρονες μεθόδους σχεδιασμού προσπαθούμε να μετατρέψουμε αυτά τα υλικά σε νέες πρώτες ύλες, με πραγματικές επιχειρηματικές προοπτικές», τονίζει.
Η Κρήτη μπορεί να γίνει πρότυπο για όλη τη χώρα
Ο Δημήτρης Σκουρογιάννης εκτιμά ότι η Κρήτη διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις ώστε να αποτελέσει πρότυπο για την ανάπτυξη αντίστοιχων δράσεων και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.
«Η Κρήτη έχει έναν εξαιρετικά ισχυρό πρωτογενή τομέα, μεγάλη παραγωγική βάση και μοναδική ποικιλία προϊόντων. Διαθέτει επίσης έντονη πολιτιστική ταυτότητα και ισχυρή παράδοση στη χειροτεχνία και τη μεταποίηση. Όλα αυτά την καθιστούν ιδανικό πιλότο για την ανάπτυξη εφαρμογών κυκλικής οικονομίας που θα μπορούν στη συνέχεια να αξιοποιηθούν και σε άλλες περιοχές της χώρας», σημειώνει.
Όπως προσθέτει, «αν καταφέρουμε να αποδείξουμε ότι υλικά που σήμερα θεωρούνται υπολείμματα μπορούν να αποκτήσουν νέα οικονομική αξία μέσα από τη δημιουργικότητα και την καινοτομία, τότε αυτό το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί και σε πολλές ακόμη παραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, προσαρμοσμένο φυσικά στα δικά τους χαρακτηριστικά».
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η δράση επιδιώκει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι ίδιες οι τοπικές κοινωνίες τις δυνατότητές τους.
«Θέλουμε οι κάτοικοι να δουν ότι ο τόπος τους μπορεί να παράγει πολύ περισσότερα από τα καθιερωμένα προϊόντα. Υπάρχουν υλικά, τεχνογνωσία και πολιτιστικά στοιχεία που σήμερα παραμένουν αναξιοποίητα, αλλά μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για νέες επιχειρήσεις και νέες μορφές τοπικής ανάπτυξης.»
Από τα μιτάτα της Νίδας μέχρι τα εργαστήρια των Μαργαριτών
Η έρευνα των διεθνών ομάδων δεν πραγματοποιείται μέσα σε αίθουσες, αλλά στην ίδια την κρητική ύπαιθρο.
Οι συμμετέχοντες ξεκίνησαν τις δράσεις τους με επισκέψεις στο μιτάτο του Γιώργου Σαμόλη στο οροπέδιο της Νίδας, όπου γνώρισαν από κοντά την παραδοσιακή κτηνοτροφία και την τυροκομία, ενώ στη συνέχεια βρέθηκαν στο εργαστήριο κεραμικής των Γιώργου Δαλαμβέλα και Μαρινίκης Μανιά στις Μαργαρίτες, γνωρίζοντας μία από τις σημαντικότερες κεραμικές παραδόσεις της Κρήτης.
Παράλληλα, μέσα από τις αφηγήσεις της Νίκης Κουτάντου από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αξού – Λιβάδας και της Ρίτας Σκουλά από τα Ανώγεια, γνώρισαν παραδοσιακά αντικείμενα της καθημερινής ζωής και τη σημασία τους στη λαογραφική ιστορία του τόπου. Τα αντικείμενα παραχωρήθηκαν από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αξού – Λιβάδας και τη Ρένα Ανδρεαδάκη, ώστε να χρησιμοποιηθούν ως υλικό έρευνας και δημιουργικού σχεδιασμού.
Στο επίκεντρο και η νέα γενιά
Για πρώτη φορά, η φετινή διοργάνωση περιλαμβάνει και τη συμμετοχή της τοπικής εκπαιδευτικής κοινότητας. Δώδεκα μαθητές από τα σχολεία της περιοχής συμμετέχουν στις δράσεις μέσα από παράλληλο Δημιουργικό Θερινό Σχολείο.
«Είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της φετινής διοργάνωσης. Θέλουμε το μήνυμα της κυκλικής οικονομίας, της καινοτομίας και της δημιουργικότητας να περάσει στα παιδιά. Εκεί βρίσκεται το μέλλον. Αν τα νέα παιδιά μάθουν να βλέπουν διαφορετικά τον τόπο και τα υλικά του, τότε μπορούν να δημιουργηθούν εντελώς νέες προοπτικές ανάπτυξης για την Κρήτη», επισημαίνει ο Δημήτρης Σκουρογιάννης.
Δημόσια παρουσίαση των αποτελεσμάτων
Το Periplus Workshops διοργανώνεται από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό The Periplus Project και ένα διεθνές δίκτυο ακαδημαϊκών συνεργατών, με τη συνεργασία του Δήμου Ανωγείων, του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Ψηλορείτη, της Σχολής και του Κέντρου Υφαντικής Ανωγείων, του Γυμνασίου και Λυκείου Ανωγείων, καθώς και επιχειρήσεων της ευρύτερης περιοχής.
Τα αποτελέσματα της δεκαήμερης ερευνητικής διαδικασίας θα παρουσιαστούν σε δημόσια έκθεση την Τετάρτη 29 Ιουλίου, στις 19:00, στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ανωγείων. Εκεί οι διεθνείς ομάδες θα παρουσιάσουν τις προτάσεις τους για νέα προϊόντα, υλικά και εφαρμογές, φιλοδοξώντας να αποδείξουν ότι η πολιτιστική κληρονομιά, ο πρωτογενής τομέας και τα μέχρι σήμερα αναξιοποίητα υπολείμματα της κρητικής παραγωγής μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για ένα νέο μοντέλο βιώσιμης επιχειρηματικότητας, όχι μόνο για την Κρήτη αλλά και για ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια.
