Μεγάλες αλλαγές στη δομή και στον τρόπο λειτουργίας των Ενόπλων Δυνάμεων, με έμφαση στο διάστημα, στον κυβερνοχώρο, στα μη επανδρωμένα συστήματα και στην αναδιοργάνωση των στρατιωτικών μονάδων, προβλέπει η Γ’ φάση του μετασχηματισμού στο πλαίσιο της «Ατζέντας 2030».
Στόχος, όπως τόνισε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας κατά την ενημέρωση επί της Γ φάσης σήμερα 20 Οκτωβρίου 2026, είναι «να μεταβούμε στο διακλαδικό πολυχωρικό πεδίο στο οποίο διεξάγονται σήμερα οι επιχειρήσεις αλλά και η εξοικονόμηση πόρων ύψους περίπου 500 εκατ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, οι οποίοι θα επιστρέψουν στο προσωπικό».
Η νέα πραγματικότητα, σύμφωνα με τον υπουργό, απαιτεί την ενσωμάτωση νέων επιχειρησιακών πεδίων πέρα από τα τρία παραδοσιακά, δηλαδή τη θάλασσα, τον αέρα και τη στεριά. «Πρέπει να ενσωματώσουμε στα τρία υπάρχοντα πεδία το διάστημα, τον κυβερνοχώρο και το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη αυτοματοποιημένης λειτουργίας της διοίκησης και του ελέγχου μέσω του συστήματος C5ISR-T, καθώς και τη δομική πλέον ένταξη μη επανδρωμένων και αυτόνομων συστημάτων και στους τρεις κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων.
Κυβερνοχώρος και ηλεκτρομαγνητικό φάσμα
Αναφερόμενος στην ενσωμάτωση του κυβερνοχώρου και του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, ο κ. Δένδιας σημείωσε ότι έχουν ήδη πραγματοποιηθεί τα εγκαίνια του κτιρίου της διοίκησης κυβερνοχώρου, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι αυτό αποτελεί μόνο το εξωτερικό μέρος της προσπάθειας. Όπως ανέφερε, «έχει δημιουργηθεί και η αντίστοιχη σχολή για την υποστήριξη των σχετικών δραστηριοτήτων».
Δορυφόροι και διαστημικές δυνατότητες
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο Διάστημα, το οποίο χαρακτήρισε «εξαιρετικά σημαντικό πεδίο επιχειρήσεων». Όπως είπε, η Ελλάδα μέχρι πρόσφατα δεν είχε ουσιαστική παρουσία στο Διάστημα, ωστόσο πλέον διαθέτει έναν αστερισμό μικροδορυφόρων, ο οποίος δημιουργήθηκε με τη συνεργασία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, για την οποία εξέφρασε τις ευχαριστίες του.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι οι υφιστάμενες δυνατότητες δεν επαρκούν, καθώς, όπως είπε χαρακτηριστικά, «αυτό μας δίνει φωτογραφικό υλικό».
Σύμφωνα με τον Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ), η χώρα προβλέπεται να αποκτήσει έναν μεγάλο γεωστατικό δορυφόρο, ο οποίος θα βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από τη Γη. Παράλληλα, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την απόκτηση τριών δορυφόρων μέσου ύψους μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος IRIS, στο οποίο συμμετέχει η Ελλάδα, καθώς και ενός αριθμού δορυφόρων SAR, δηλαδή δορυφόρων ραντάρ χαμηλής τροχιάς, μέσω της συνεργασίας με την Πολωνία.
Σε συνδυασμό με τη μελλοντική απόκτηση επιπλέον οπτικών μικροδορυφόρων, οι δυνατότητες αυτές, σύμφωνα με τον κ. Δένδια, θα προσφέρουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα ουσιαστική παρουσία στο διάστημα και δυνατότητα προστασίας των επικοινωνιών της.
Όπως υπογράμμισε, «σήμερα η χώρα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε υπηρεσίες δορυφόρων άλλων κρατών, που παρέχονται μέσω εξοπλιστικών προγραμμάτων», διευκρινίζοντας, παράλληλα, ότι ο βασικός επικοινωνιακός δορυφόρος που χρησιμοποιεί η Ελλάδα είναι ο Hellas Sat, ο οποίος, παρά την ονομασία του, «δεν είναι ελληνικής ιδιοκτησίας».
Μη επανδρωμένα συστήματα σε Στρατό, Ναυτικό και Αεροπορία
Στον Στρατό Ξηράς, ο σχεδιασμός προβλέπει την αναδιοργάνωση του συστήματος Διοικητικής Μέριμνας με την ενσωμάτωση αυτόνομων και μη επανδρωμένων μέσων. Ο υπουργός εξήγησε ότι μέχρι σήμερα η μεταφορά εφοδίων γινόταν με φορτηγά ή τρένα, με το τελευταίο τμήμα της διαδρομής προς το πεδίο της μάχης να καλύπτεται επίσης με φορτηγά.
«Αυτό αλλάζει», ανέφερε, εξηγώντας ότι υπάρχει ολοκληρωμένος σχεδιασμός από το Γενικό Επιτελείο Στρατού και το ΓΕΕΘΑ, ώστε οι μεταφορές του λεγόμενου «last mile», δηλαδή του τελευταίου τμήματος μέχρι τη μάχιμη μονάδα ή το μάχιμο στέλεχος, να πραγματοποιούνται με αυτόνομα οχήματα, είτε στον Έβρο είτε στα νησιά.
Στο Πολεμικό Ναυτικό, όπως είπε οκ κ. Δένδιας, τα εργαστήρια του κλάδου έχουν ήδη κατασκευάσει το μη επανδρωμένο σκάφος «ΠΥΡΠΟΛΗΤΗΣ», το οποίο διαθέτει τη δυνατότητα να καταστεί αυτόνομο. Παράλληλα, το Πολεμικό Ναυτικό έχει μελετήσει και έχει πραγματοποιήσει ασκήσεις με αυτόνομα συστήματα τύπου SARONIC, τα οποία χρησιμοποιεί και το αμερικανικό.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας ανέφερε ακόμη ότι έχει δημιουργηθεί Διοίκηση Αυτόνομων και Μη Επανδρωμένων Συστημάτων στο Πολεμικό Ναυτικό, ενώ εγκαινιάστηκε και η αντίστοιχη Σχολή. Όπως υποστήριξε, «το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό θα είναι το πρώτο στην Ευρώπη που θα ενσωματώσει μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα», διευκρινίζοντας ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ των δύο ως προς τις δυνατότητές τους.
Στην Πολεμική Αεροπορία, πέρα από τα ήδη γνωστά μη επανδρωμένα συστήματα που περιλαμβάνονται στα εξοπλιστικά προγράμματα, προχωρά η δημιουργία δομής συνεργατικών αεροσκαφών. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη συνεργασία τους με τα F-35 όταν αυτά αποκτηθούν, στο πλαίσιο της προσαρμογής στη νέα επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι ενισχύονται οι δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου του Πολεμικού Ναυτικού.
Καταργήσεις 56 μονάδων και 126 δομών
Ο μετασχηματισμός θα οδηγήσει, σύμφωνα με τον υπουργό, σε συγχωνεύσεις και καταργήσεις 56 μονάδων και 126 δομών. Ταυτόχρονα, προβλέπεται η δημιουργία νέων σχηματισμών και εγκαταστάσεων για την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών.
Στον Στρατό Ξηράς δημιουργείται Ταξιαρχία Μη Επανδρωμένων Συστημάτων στο Λιτόχωρο, όπου θα υπάρχει η δυνατότητα πειραματικής ενσωμάτωσης νέων συστημάτων. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία Ειδικής Μονάδας Μη Επανδρωμένων Οχημάτων Εφοδιασμού και Μεταφορών.
Στο Πολεμικό Ναυτικό δημιουργούνται βάσεις μη επανδρωμένων και αυτόνομων συστημάτων, ενώ αντίστοιχη βάση μη επανδρωμένων και αυτόνομων αεροχημάτων θα δημιουργηθεί και στην Πολεμική Αεροπορία. Ο υπουργός υπενθύμισε επίσης ότι έχουν πραγματοποιηθεί τα εγκαίνια του Κέντρου Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων της Πολεμικής Αεροπορίας και της Σχολής Αυτόνομων και Μη Επανδρωμένων του Πολεμικού Ναυτικού.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται ακόμη τα εγκαίνια, στις αρχές Δεκεμβρίου, του 309 Εργοστασίου Κατασκευής Μη Επανδρωμένων στην Αττική. Πρόκειται για διακλαδική εγκατάσταση, η οποία θα κατασκευάζει συστήματα και για τους τρεις κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων. Παράλληλα, προβλέπονται τα εγκαίνια του Κέντρου Διοίκησης Επιχειρήσεων Διαστήματος στην Πολεμική Αεροπορία, το οποίο θα συνδέεται με το σύστημα δορυφόρων που περιέγραψε ο υπουργός.
Ενεργός Εφεδρεία και Λόχος Ειδικών Αποστολών
Οι αλλαγές στη δομή αφορούν και την Εφεδρεία. Όπως ανακοίνωσε ο κ. Δένδιας, «δημιουργείται ως πρότυπο ένας Λόχος Ειδικών Αποστολών, αποτελούμενος από εφέδρους, σε μεγάλο βαθμό από εφέδρους καταδρομείς», ενώ προανήγγειλε ότι θα πραγματοποιηθεί άσκηση στην οποία θα συμμετάσχει η συγκεκριμένη μονάδα.
Παράλληλα, χαρακτήρισε την Ενεργό Εφεδρεία σημαντικό κεφάλαιο για τις Ένοπλες Δυνάμεις, καθώς «μπορεί να συμβάλει στην προστασία υποδομών και ευαίσθητων περιοχών, με δυνατότητα ταχείας επιστράτευσης και αξιοποίηση της ήδη υπάρχουσας εκπαίδευσης».
Στόχος, όπως είπε, είναι να υπάρχει πραγματική δυνατότητα συμμετοχής σε ένα μελλοντικό πεδίο μάχης και όχι «μια θεωρητική εφεδρεία στα χαρτιά».
Αμυντική βιομηχανία, εξαγωγές και ελληνική συμμετοχή 25%
Ο κ. Δένδιας προανήγγειλε επίσης ότι τις επόμενες ημέρες θα κατατεθεί αρχικά στο Υπουργικό Συμβούλιο και στη συνέχεια στη Βουλή νομοθετική παρέμβαση η οποία αφορά τη δημιουργία οικοσυστήματος αμυντικής βιομηχανίας.
Η νομοθετική πρωτοβουλία θα προβλέπει τη δυνατότητα της Ελλάδας, ως πωλήτριας χώρας, να συνάπτει συμβάσεις «G2G», δηλαδή συμφωνίες κυβέρνησης με κυβέρνηση. Όπως εξήγησε, μέχρι σήμερα δεν υπήρχε το απαραίτητο νομοθετικό πλαίσιο, καθώς η χώρα δεν διέθετε ουσιαστικά προϊόντα προς εξαγωγή. «Δεν είμαστε σε αυτή τη φάση», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι πλέον δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για εξαγωγές.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι θα νομοθετηθεί ελάχιστη συμμετοχή 25% του ελληνικού αμυντικού οικοσυστήματος σε κάθε εξοπλιστικό πρόγραμμα, καθώς, όπως είπε, «το αρχικό στάδιο απέδειξε ότι το μέτρο μπορεί να λειτουργήσει».
Στις οργανωτικές αλλαγές περιλαμβάνεται η αναδιοργάνωση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικού Σχεδιασμού και Υποστήριξης (ΓΔΟΣΥ) και του Οικονομικού Σώματος των Ενόπλων Δυνάμεων, καθώς και η αναδιάρθρωση της Γενικής Διεύθυνσης Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ), βάσει μελέτης που έχει ήδη ολοκληρωθεί.
Διακλαδικά νοσοκομεία και νέο Κέντρο Τραύματος
Στο πεδίο της υγειονομικής υποστήριξης, ο υπουργός ανακοίνωσε αλλαγές στο Υγειονομικό Σώμα, με το 424 Νοσοκομείο στη Θεσσαλονίκη και το Γενικό Νοσοκομείο Χανίων να μετατρέπονται σε διακλαδικά.
Παράλληλα, προχωρά η δημιουργία εξελιγμένης Μονάδας Τραύματος, μέσω ιδιωτικής δωρεάς ύψους 5 εκατ. ευρώ. Ο κ. Δένδιας ανέφερε ότι θα έχει συνάντηση στη Βοστώνη με τον καθηγητή κ. Βέλμαχο, προκειμένου να εξεταστεί η πρόοδος του έργου.
Στόχος είναι η ολοκλήρωση της μονάδας έως το τέλος του 2026 ή, εναλλακτικά, στις αρχές του 2027. Θα λειτουργήσει ως Διακλαδικό Κέντρο Τραύματος στο 401 Νοσοκομείο, με παράρτημα στο Νοσοκομείο Μπαλαμάντ του Λιβάνου.
Ο υπουργός εκτίμησε ότι η σύνδεση με το Χάρβαρντ και η αξιοποίηση εξειδικευμένης τεχνογνωσίας μπορούν να δημιουργήσουν ένα από τα πλέον εξελιγμένα κέντρα τραύματος στην Ευρώπη, ενισχύοντας την ασφάλεια του προσωπικού κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων.
Εξοικονόμηση 500 εκατ. ευρώ σε πέντε χρόνια
Το οικονομικό αποτύπωμα της μεταρρύθμισης, σύμφωνα με τον κ. Δένδια, ανέρχεται σε περίπου μισό δισ. ευρώ σε βάθος πενταετίας, δηλαδή περίπου 100 εκατ. ευρώ ετησίως.
Εξηγώντας, παρέθεσε παραδείγματα από το κόστος λειτουργίας πλοίων και οπλικών συστημάτων. Όπως ανέφερε, μια φρεγάτα FDI, όπως ο «ΝΕΑΡΧΟΣ», κοστίζει περίπου 2 εκατ. ευρώ τον χρόνο, ενώ μια παλαιότερη φρεγάτα τύπου Kortenaer S κοστίζει 7,3 εκατ. ευρώ ετησίως. Ο υπουργός σημείωσε ότι θα μεταβεί στο Λοριάν για την παραλαβή του «ΝΕΑΡΧΟΥ» και την έπαρση της ελληνικής σημαίας.
Αναφέρθηκε επίσης στις διαφορές στελέχωσης μεταξύ παλαιότερων και νεότερων συστημάτων πυροβολικού και αντιαρματικών. Ειδικότερα, όπως είπε, ένα σύστημα πυροβολικού PULS απαιτεί δύο άτομα, έναντι έξι για τα παλαιότερα πυροβόλα M109. Αντίστοιχα, τα νέα αντιαρματικά SPIKE απαιτούν δύο άτομα, ενώ τα παλαιότερα ITV τέσσερα, με τις διαφορές να αποτυπώνονται και στο κόστος μισθοδοσίας.
Οι εξοικονομήσεις θα προκύψουν επίσης από τα λειτουργικά έξοδα των συγχωνεύσεων μονάδων και δομών. Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός αναφέρθηκε στο πρόγραμμα του Πολεμικού Ναυτικού για τον παροπλισμό 21 μονάδων μέσα στην επόμενη πενταετία και την αντικατάστασή τους με νεότερες μονάδες ή μη επανδρωμένες και αυτόνομες πλατφόρμες.
Παράλληλα, σημείωσε ότι υπάρχει ήδη κατανόηση για την απόκτηση, πέραν των δύο συν δύο φρεγατών Bergamini, τουλάχιστον δύο ναρκαλιευτικών τύπου Gaeta από το ιταλικό Πολεμικό Ναυτικό.
Τα χρήματα θα επιστρέψουν στο προσωπικό
Το βασικό μήνυμα του υπουργού ήταν ότι οι εξοικονομήσεις δεν προορίζονται απλώς για τη μείωση των δαπανών, αλλά για την ενίσχυση του προσωπικού. Όπως ανέφερε, «η διαχρονική κατανόηση με το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους είναι ότι τα χρήματα θα επιστραφούν στα στελέχη, με στόχο τη βελτίωση του επιπέδου ζωής τους και την καλύτερη αμοιβή τους».
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν θα επεκταθεί σε συγκεκριμένα μέτρα πριν ολοκληρωθούν οι συνεννοήσεις και οι συμφωνίες με το Υπουργείο Οικονομικών. Υπογράμμισε, πάντως, ότι η βασική αρχή είναι σαφής: «Αυτά τα χρήματα θα επενδυθούν στο προσωπικό μας».
Στο πλαίσιο της μέριμνας για τους αποστράτους, ανακοίνωσε τη δημιουργία Στέγης Υποστηριζόμενης Διαβίωσης για όσους δεν έχουν οικογένεια ή άλλο υποστηρικτικό περιβάλλον. Η δομή θα δημιουργηθεί σε στρατιωτικό νοσοκομείο στην Πεντέλη, το οποίο επισκέφθηκε ο ίδιος, και θα ξεκινήσει με 25 κλίνες, οι οποίες θα αυξηθούν άμεσα σε 50. Η περαιτέρω ανάπτυξή της θα εξαρτηθεί από τη ζήτηση.
«Δεν θέλουμε ο απόστρατος αξιωματικός ή υπαξιωματικός ή στέλεχός μας, όταν δεν έχει οικογένεια να το στηρίξει, να βρίσκεται στο έλεος του Θεού», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όριο 200 ημερών στη θάλασσα για τα πληρώματα του Στόλου
Σημαντική αλλαγή προανήγγειλε και για τα πληρώματα του Πολεμικού Ναυτικού, με στόχο να περιοριστεί ο χρόνος παραμονής τους στη θάλασσα και να βελτιωθούν οι συνθήκες υπηρεσίας.
Όπως ανακοίνωσε, σε πρώτη φάση τίθεται ως όριο οι 200 ημέρες στη θάλασσα ανά έτος. «Δεν θα είναι επιτρεπτό στελέχη μας να πλέουν κατά τη διάρκεια του χρόνου, κατά τη διάρκεια των 365 ημερών άνω των 200 ημερών», δήλωσε, προσθέτοντας ότι τα στελέχη πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να βρίσκονται στο σπίτι τους και να διατηρούν την οικογενειακή τους ζωή.
Ο υπουργός διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η επιχειρησιακή ανάγκη και το εθνικό συμφέρον ενδέχεται να απαιτήσουν μεγαλύτερη παραμονή στη θάλασσα. Σε αυτή την περίπτωση, το οικονομικό αντάλλαγμα θα είναι πολλαπλάσιο του σημερινού και δεν θα έχει σχέση με την αποζημίωση που καταβάλλεται για κάθε ημέρα παραμονής στο πλοίο έως τις 200 ημέρες.
Οι σχετικές ρυθμίσεις θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με το Υπουργείο Οικονομικών. Ο κ. Δένδιας, πάντως, χαρακτήρισε δεδομένες τις δύο βασικές παρεμβάσεις που ανακοίνωσε: την αξιοποίηση των εξοικονομήσεων προς όφελος του προσωπικού και τη δημιουργία της Στέγης Υποστηριζόμενης Διαβίωσης για τους αποστράτους. Προανήγγειλε, παράλληλα, ότι θα υπάρξουν και άλλα μέτρα, τα οποία θα πρέπει να είναι σημαντικά, καθώς, όπως υπογράμμισε, οι εξοικονομήσεις που επιτυγχάνονται από την αναδιοργάνωση είναι ουσιαστικές.
Κλείνοντας, ο υπουργός περιέγραψε τη βασική φιλοσοφία της μεταρρύθμισης ως συνδυασμό επιχειρησιακής αναβάθμισης και καλύτερης αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων: «Βελτιώνουμε το επίπεδό μας, βελτιώνουμε τις δυνατότητές μας, εκσυγχρονίζουμε τα συστήματά μας και συγχρόνως εξοικονομούμε προσωπικό και μέσα».
Στην παρουσίαση η οποία πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα «Ιωάννης Καποδίστριας» του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, παραβρέθηκαν, επίσης, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο αρχηγός ΓΕΣ αντιστράτηγος Γεώργιος Κωστίδης, ο αρχηγός ΓΕΝ αντιναύαρχος Δημήτριος-Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ και ο υπαρχηγός ΓΕΑ αντιπτέραρχος (Ι) Βασίλειος Μπρούμας ως εκπρόσωπος του αρχηγού ΓΕΑ.
H ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γ ΦΑΣΗΣ ΝΕΑΣ ΔΟΜΗΣ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
