Μετά τις καταγγελίες χιλιάδων ανέργων που έμειναν χωρίς επίδομα τα Χριστούγεννα, μετά τη βροχή ερωτήσεων στη Βουλή από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, μετά την προσφυγή στη δικαιοσύνη από την ΠΟΕΕΤ, τη σκυτάλη παίρνουν οι εργαζόμενοι της ΔΥΠΑ. Οι διαμαρτυρίες για το επιτελικό φιάσκο της κυβέρνησης, με την καταβολή επιδομάτων μέσω προπληρωμένης κάρτας, εξελίσσονται σε χιονοστιβάδα.
Μέσω του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ τ.ΟΕΕ τ.ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ), κάνουν λόγο για «κεντρική πολιτική επιλογή της Διοίκησης της ΔΥΠΑ και της Κυβέρνησης, η οποία απέτυχε παταγωδώς στην πράξη και μετέτρεψε το δικαίωμα στο επίδομα ανεργίας σε πηγή κοινωνικής ανασφάλειας και αποκλεισμού».
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι εργαζόμενοι του πρώην ΟΑΕΔ – νυν ΔΥΠΑ ασκούν δριμεία κριτική στο μέτρο της καταβολής των επιδομάτων μέσω προπληρωμένης κάρτας και στον «διαμελισμό» τους στα δύο. Υπενθυμίζουμε ότι από τον Μάρτιο του 2025, με βάση νόμο που ψηφίστηκε το 2023 και τροποποιήθηκε πέρυσι, το 50% του ποσού να πρέπει να δαπανηθεί υποχρεωτικά μέσω της κάρτας, μόνο για ηλεκτρονικές συναλλαγές (POS, e-commerce).
Η «κόκκινη κάρτα» του Συνηγόρου του Πολίτη
Η καταβολή επιδομάτων αποκλειστικά μέσω προπληρωμένης κάρτας προβλήθηκε ως μέτρο πάταξης της φοροδιαφυγής και απλοποίησης των διαδικασιών. Στην πράξη όμως στοχοποίησε τους πιο φτωχούς πολίτες, όπως είναι οι άνεργοι, στερώντας τους το δικαίωμα να διαθέσουν με τον τρόπο που επιθυμούν τα ελάχιστα χρήματα που τους επιστρέφονται, και που έχουν πληρώσει ήδη με κρατήσεις στους μισθούς και φορολογικές εισφορές.
Γι’αυτό άλλωστε και ο Συνήγορος του Πολίτη στη γνωμάτευσή του προειδοποίησε ότι η ρύθμιση αυτή έρχεται σε αντίθεση με θεμελιώδεις αρχές του Συντάγματος και του Αστικού Δικαίου, ότι « δεν προκρίνεται ως αναγκαία για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αλλά τυγχάνει νομικά ασύνδετη με τον επιδιωκόμενο στόχο και σε κάθε περίπτωση υπερβαίνει πρόδηλα το απαραίτητο μέτρο».
Αντίστοιχα, εκ μέρους των εργαζομενων της ΔΥΠΑ, υπήρξαν αντιδράσεις από την πρώτη στιγμή, ήδη από το στάδιο της διαβούλευσης και των συζητήσεων στη βουλή επί το νομοσχεδίου – δύο χρόνια πριν την εφαρμογή της ρύθμισης.
Ντροπιαστικη διαδικασία
«Η προπληρωμένη κάρτα, από τη σύλληψή της μέχρι και την εφαρμογή της, αποτελεί μια ντροπιαστική διαδικασία για το κράτος δικαίου», δηλώνει στο in ο Γιώργος Μακράκης, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Υπαλλήλων ΟΑΕΔ και μέλος του Γενικού Συμβουλίου της ΑΔΕΔΥ.
«Το επίδομα ανεργίας είναι ανταποδοτικό· πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για χρήματα των ίδιων των ανέργων, τα οποία έχουν καταβληθεί μέσω εισφορών και εργασίας. Παρ’ όλα αυτά, το κράτος επιχειρεί να επιβάλει περιορισμούς στη χρήση του, στερώντας από τον άνεργο το δικαίωμα να διαθέτει ελεύθερα το σύνολο του επιδόματός του, αφού επιτρέπεται η ανάληψη σε μετρητά μόνο του 50%.
Ταυτόχρονα, το χάος που δημιουργήθηκε στην εφαρμογή του μέτρου – το οποίο η Ομοσπονδία είχε έγκαιρα προβλέψει και προειδοποιήσει – επιβαρύνει χιλιάδες ανέργους και τις ήδη υποστελεχωμένες υπηρεσίες της ΔΥΠΑ.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η ΔΥΠΑ και το Υπουργείο Εργασίας δεν είναι απλώς διοικητικά υπεύθυνοι. Είναι κοινωνικά υπόλογοι για μια πολιτική που ταπεινώνει τους ανέργους και υπονομεύει στοιχειώδη δικαιώματά τους», υπογραμμίζει.
Το ποτήρι ξεχείλισε
Ο «χριστουγεννιάτικος εφιάλτης» των χιλιάδων απλήρωτων ανέργων – με τους εποχικούς εργαζόμενους του τουρισμού να είναι από τους πλέον αδικημένους– ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Έχει προηγηθεί πλήθος αντίστοιχων περιστατικών, με εμπλοκές, λάθη, γραφειοκρατικές και τεχνικές «καραμπόλες», με θύματα ευρείες κοινωνικές ομάδες, όπως οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί που υποχρεώθηκαν σε θερινή ομηρία, χωρίς να λάβουν το ελάχιστο επίδομα που τους αναλογεί.
Εκτός από τα λάθη, η ίδια η αρχιτεκτονική του προγράμματος, κρατάει σε ομηρία ανέργους που δεν μπορούν να πληρώσουν βασικές ανάγκες (ενοίκια, λογαριασμούς κλπ) αφού το πενιχρό επίδομα κόβεται στα δύο, ακόμα και λεχώνες που δεν μπορούν να εισπράξουν το επίδομα μητρότητας.
Κατακερματισμένος μηχανισμός
«Η καταβολή των παροχών παραδόθηκε σε έναν κατακερματισμένο μηχανισμό τρίτων φορέων — τραπεζών, ταχυδρομικών υπηρεσιών και εταιρειών διανομής — χωρίς σαφές πλαίσιο ευθύνης και χωρίς ουσιαστικές ασφαλιστικές δικλείδες. Το αποτέλεσμα ήταν ένα διοικητικό αδιέξοδο που παρήγαγε καθυστερήσεις, έλλειψη συντονισμού, συστηματική μετακύλιση ευθυνών και, τελικά, βαθιά κοινωνική ανασφάλεια για τους δικαιούχους», επισημαίνει ο ΠΑΝΣΥΠΟ.
Η κάρτα «στιγματίζει» τους ανέργους
Πέρα από τα λειτουργικά αδιέξοδα, η η φιλοσοφία της προπληρωμένης κάρτας για επιδόματα ανεργίας είναι βαθιά προβληματική, επισημαίνουν οι εργαζόμενοι της ΔΥΠΑ.
«Η κάρτα δεν είναι ένα ουδέτερο τεχνικό μέσο. Στιγματίζει τους ανέργους, τους διαφοροποιεί από το σύνολο των πολιτών, ενισχύει την αίσθηση επιτήρησης και ελέγχου και οδηγεί σε κοινωνική περιθωριοποίηση. Η ανεργία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κατάσταση που απαιτεί ειδικά «εργαλεία συμμόρφωσης», αλλά ως κοινωνικός κίνδυνος που απαιτεί προστασία, εμπιστοσύνη και σεβασμό», επιμένουν.
Πλήττεται ο πυρήνας της αξιοπρεπούς διαβίωσης
«Οι επισημάνσεις του Συνηγόρου του Πολίτη επιβεβαιώνουν ότι ο τρόπος καταβολής των κοινωνικών παροχών δεν μπορεί να παρεμποδίζει την άσκηση του ίδιου του δικαιώματος. Όταν η πρόσβαση στο επίδομα καθυστερεί ή καθίσταται αδύνατη, πλήττεται ο πυρήνας της αξιοπρεπούς διαβίωσης και ακυρώνεται στην πράξη ο κοινωνικός ρόλος του κράτους.
Η Διοίκηση έχει υποχρέωση να προβλέπει εναλλακτικούς, αξιόπιστους και άμεσους μηχανισμούς πληρωμής, ιδιαίτερα όταν το βασικό σύστημα αποτυγχάνει», υποστηρίζει ο ΠΑΝΣΥΠΟ
Γι’αυτό και τοποθετείται υπέρ της κατάργησης της προπληρωμένης κάρτας και υπέρ της απευθείας πίστωσης των επιδομάτων σε τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων.
«Η θέση αυτή δεν είναι ιδεολογική εμμονή, αλλά κοινωνική αναγκαιότητα. Η κοινωνική πολιτική οφείλει να ενισχύει την αυτονομία και την αξιοπρέπεια των πολιτών, όχι να τους κατηγοριοποιεί και να τους στιγματίζει», καταλήγουν.
Προτάσεις βελτίωσης
Παρά την πάγια θέση του υπέρ της κατάργησης της κάρτας, ο ΠΑΝΣΥΠΟ προτείνει βελτιωτικές ρυθμίσεις, που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, «ώστε να μην επαναληφθούν παρόμοια φαινόμενα όσο το ισχύον πλαίσιο παραμένει σε εφαρμογή».
Μεταξύ άλλων προτείνουν:
- Καταβολή των επιδομάτων κατ’ αρχήν μέσω ψηφιακής (virtual) κάρτας, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις στην καταβολή των επιδομάτων λόγω προβλημάτων έκδοσης και έγκαιρης διανομής των φυσικών προπληρωμένων καρτών από τρίτους φορείς.
- Ρητή πρόβλεψη ότι η μη έκδοση, μη αποστολή ή μη ενεργοποίηση κάρτας δεν μπορεί να αναστέλλει ή να καθυστερεί την πληρωμή.
- Θέσπιση εφεδρικού μηχανισμού άμεσης πίστωσης σε IBAN, όταν η κάρτα δεν είναι λειτουργική ή όταν ο δικαιούχος αδυνατεί να τη χρησιμοποιήσει.
- Καθορισμό σαφών και δεσμευτικών προθεσμιών για όλες τις τεχνικές διαδικασίες, χωρίς καμία επίπτωση στην καταβολή των παροχών.
- Κατοχύρωση της πλήρους ευθύνης της Δ.ΥΠ.Α. απέναντι στον δικαιούχο, ανεξαρτήτως εμπλοκής τρίτων φορέων.
Πηγή: in.gr
