Νέος γύρος αυξήσεων στα τσιγάρα φαίνεται να πλησιάζει στην Ευρώπη, με την Ελλάδα να βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων για τη χαμηλή, σε σύγκριση με άλλες χώρες, φορολόγηση των καπνικών προϊόντων. Σύμφωνα με τη μελέτη που παρουσιάζεται στο Ευρωκοινοβούλιο, το πακέτο των δημοφιλών τσιγάρων στην ελληνική αγορά θα μπορούσε να φτάσει στα 6,50 ευρώ από περίπου 4,80 ευρώ σήμερα, εφόσον προχωρήσει το νέο πλαίσιο.
Η ανάλυση που επικαλείται το ρεπορτάζ κατατάσσει την Ελλάδα ανάμεσα στις χώρες όπου η φορολογία στα καπνικά παραμένει σχετικά χαμηλή, οριακά πάνω από το ελάχιστο όριο της ΕΕ. Μάλιστα, επισημαίνεται ότι Ελλάδα, Κύπρος, Ουγγαρία και Βουλγαρία θα χρειάζονταν αυξήσεις άνω του 80% στους ελάχιστους συντελεστές ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα τσιγάρα ώστε να ευθυγραμμιστούν με τα αναθεωρημένα όρια. Στο ίδιο δημοσίευμα αναφέρεται επίσης ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην 24η θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης ως προς τον ειδικό φόρο ανά πακέτο 20 τσιγάρων, με 2,74 ευρώ.
Πίσω από τη φορολογική συζήτηση, όμως, υπάρχουν και τα πραγματικά μεγέθη της κατανάλωσης. Στην Ελλάδα, οι καπνιστές παραμένουν από τους πιο «βαρείς» στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με στοιχεία που βασίζονται στον νεότερο Eurobarometer, οι Έλληνες καπνιστές καταναλώνουν κατά μέσο όρο 18,13 τσιγάρα την ημέρα, το υψηλότερο επίπεδο στην ΕΕ, ενώ το 36% δηλώνει ότι χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού, έναντι 24% στον μέσο όρο της Ένωσης.
Σε ό,τι αφορά τον συνολικό όγκο κατανάλωσης στην Ελλάδα, τα διαθέσιμα στοιχεία της αγοράς για το 2024 δείχνουν ότι 2,5 δισ. παράνομα τσιγάρα αντιστοιχούσαν στο 17,5% της συνολικής κατανάλωσης. Αυτό οδηγεί σε μια εκτίμηση συνολικής κατανάλωσης περίπου 14,3 δισ. τσιγάρων τον χρόνο, δηλαδή περίπου 714 εκατ. πακέτων. Είναι μια ένδειξη του πόσο μεγάλη παραμένει η αγορά καπνικών στη χώρα, αλλά και του πόσο στενά συνδέεται η τιμή με τη μετακίνηση μέρους της ζήτησης προς το λαθρεμπόριο.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η εικόνα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή. Το Tobacco Atlas εκτιμά ότι καταναλώθηκαν πάνω από 5 τρισ. τσιγάρα παγκοσμίως το 2019, ενώ νεότερα στοιχεία για το παράνομο εμπόριο δείχνουν ότι περίπου 657 δισ. τσιγάρα ετησίως διακινούνται παράνομα, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 11,6% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Με βάση αυτή την αναλογία, η συνολική παγκόσμια κατανάλωση προσεγγίζει τα 5,66 τρισ. τσιγάρα τον χρόνο. Την ίδια στιγμή, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπογραμμίζει ότι η επιδημία του καπνού εξακολουθεί να προκαλεί πάνω από 7 εκατ. θανάτους ετησίως.
Το οικονομικό βάρος για τον μέσο καπνιστή στην Ελλάδα είναι επίσης αποκαλυπτικό. Αν ληφθεί ως βάση η σημερινή τιμή των 4,80 ευρώ ανά πακέτο και η μέση κατανάλωση 18,13 τσιγάρων ημερησίως, τότε ένας καπνιστής ξοδεύει περίπου 130,5 ευρώ τον μήνα ή σχεδόν 1.588 ευρώ τον χρόνο μόνο για πακέτα τσιγάρων. Αν η τιμή φτάσει στα 6,50 ευρώ, τότε η αντίστοιχη δαπάνη ανεβαίνει περίπου στα 176,8 ευρώ τον μήνα και στα 2.151 ευρώ τον χρόνο. Πρόκειται για μια αύξηση που μεταφράζεται σε επιπλέον επιβάρυνση άνω των 560 ευρώ ετησίως για έναν μέσο καπνιστή.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν θα ακριβύνει το τσιγάρο, αλλά πόσο θα αντέξει η τσέπη μια ακόμη σταδιακή επιβάρυνση σε μια καθημερινή, ακριβή συνήθεια. Για την Ελλάδα, όπου το κάπνισμα παραμένει επίμονα υψηλό, η φορολογική πίεση συνδέεται ταυτόχρονα με τη δημόσια υγεία, τα κρατικά έσοδα, αλλά και με τον κίνδυνο ενίσχυσης της παράνομης αγοράς. Και αυτό κάνει τη συζήτηση για τις επόμενες αυξήσεις πολύ πιο σύνθετη από μια απλή αλλαγή στην τιμή του πακέτου.
