Πλαφόν στις χρεώσεις των τραπεζών σε κάρτες και καταναλωτικά

Κόφτη στο συνολικό κόστος των καταναλωτικών δανείων, υποχρεωτικές προειδοποιήσεις σε κάθε διαφήμιση, παρέμβαση όταν ο δανειολήπτης αρχίζει να υπερβαίνει τα όριά του, δυνατότητα ακύρωσης σύμβασης με ένα «κλικ», αλλά και απαγόρευση χρήσης ογκολογικών δεδομένων για την αξιολόγηση δανειοληπτών έπειτα από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης, το οποίο παρουσίασε την Πέμπτη 26/3 στο Υπουργικό Συμβούλιο ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος.

Την ίδια ώρα, για πρώτη φορά μπαίνουν σε σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως τα προγράμματα «Αγοράζω τώρα – Πληρώνω μετά» (Buy Now – Pay Later), οι μικροπιστώσεις ακόμη και κάτω των 200 ευρώ, αλλά και η πίστωση που παρέχεται απευθείας από εμπόρους, σε μια αγορά που τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται κυρίως μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες.

Οι παρεμβάσεις

Το σχέδιο νόμου που παρουσίασε ο κ. Θεοδωρικάκος ενσωματώνει τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την καταναλωτική πίστη και τις εξ αποστάσεως χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και επιχειρεί να βάλει κανόνες σε ένα περιβάλλον όπου οι συναλλαγές γίνονται πλέον όλο και περισσότερο μέσω εφαρμογών και Διαδικτύου.

Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων βρίσκονται η ενίσχυση της διαφάνειας, ο αυστηρότερος έλεγχος της πιστοληπτικής ικανότητας, η αποτροπή αθέμιτων πρακτικών -ιδιαίτερα στον ψηφιακό κόσμο-, αλλά και η έγκαιρη παρέμβαση για την αποφυγή υπερχρέωσης των καταναλωτών. Το πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης αυστηρότερο έλεγχο της πιστοληπτικής ικανότητας, ενίσχυση των συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους δανειολήπτες και σαφέστερους κανόνες λειτουργίας για τους παρόχους πίστωσης. Οπως επισημαίνει στο «ΘΕΜΑ» ο υπουργός Ανάπτυξης, «η τεχνολογία μπορεί να κάνει τις συναλλαγές ταχύτερες και ασφαλέστερες, δεν μπορεί όμως να λειτουργεί εις βάρος της διαφάνειας. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει καθαρά τι υπογράφει, τι πληρώνει και ποια δικαιώματα έχει».

Στην πράξη, οι αλλαγές αυτές αποτυπώνονται σε ένα ευρύ φάσμα μορφών δανεισμού, που πλέον εντάσσονται για πρώτη φορά σε ενιαίο πλαίσιο.

Tο νέο πλαίσιο

Το πρώτο βασικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι ότι επεκτείνει σημαντικά το πεδίο εφαρμογής καλύπτοντας πλέον σχεδόν κάθε μορφή καταναλωτικής πίστωσης που δεν συνοδεύεται από εμπράγματη εξασφάλιση, δηλαδή χωρίς υποθήκη σε ακίνητο.

Στο νέο πλαίσιο εντάσσονται τα καταναλωτικά δάνεια και οι πιστωτικές κάρτες, αλλά και μορφές χρηματοδότησης που μέχρι σήμερα βρίσκονταν σε πιο γκρίζα ζώνη, όπως η πίστωση που δίνεται απευθείας από εμπόρους, τα προγράμματα «Αγοράζω τώρα – Πληρώνω μετά», τα leasing με δικαίωμα εξαγοράς, καθώς και τα δάνεια για επισκευές ή ανακαινίσεις.

Για παράδειγμα, όταν ένας καταναλωτής αγοράζει μια ηλεκτρική συσκευή και το κατάστημα του δίνει τη δυνατότητα να πληρώσει σε δόσεις χωρίς να μεσολαβεί τράπεζα, η πίστωση αυτή εντάσσεται πλέον στους ίδιους κανόνες με τα τραπεζικά προϊόντα. Το ίδιο ισχύει και όταν κάποιος αποκτά ένα όχημα μέσω leasing με δυνατότητα εξαγοράς στο τέλος της σύμβασης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα οικονομικά όρια. Με το νέο πλαίσιο καταργείται το κατώτατο όριο των 200 ευρώ, με αποτέλεσμα να καλύπτονται πλέον και πολύ μικρές πιστώσεις οι οποίες μέχρι σήμερα δεν ρυθμίζονταν.

Παράλληλα, το ανώτατο όριο διαμορφώνεται στα 100.000 ευρώ, ενώ καταργείται το προηγούμενο όριο των 75.000 ευρώ. Ωστόσο, προβλέπεται και μια σημαντική εξαίρεση: μπορούν να ενταχθούν στο πλαίσιο και δάνεια άνω των 100.000 ευρώ, όταν αφορούν εργασίες ανακαίνισης κατοικίας και δεν υπάρχει εμπράγματη εξασφάλιση επί ακινήτου.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι το νέο πλαίσιο καλύπτει πλέον από τις πιο μικρές καθημερινές αγορές μέχρι μεγαλύτερες χρηματοδοτήσεις για ανάγκες όπως η ανακαίνιση, δημιουργώντας ένα ενιαίο σύστημα κανόνων για ένα πολύ ευρύτερο φάσμα συναλλαγών. Το εύρος αυτό συνοδεύεται και από παρεμβάσεις που επηρεάζουν άμεσα το τελικό κόστος για τον καταναλωτή.
Σημαντική παρέμβαση του νομοσχεδίου αποτελεί η θέσπιση ανώτατου ορίου στο συνολικό κόστος της πίστωσης, επιχειρώντας να περιοριστούν οι υπερβολικές χρεώσεις που επιβαρύνουν τους καταναλωτές.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, το συνολικό κόστος ενός δανείου που περιλαμβάνει τόκους, προμήθειες και λοιπές επιβαρύνσεις δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 30%-50% του ποσού που δανείζεται ο καταναλωτής, με το τελικό ποσοστό να καθορίζεται με απόφαση του υπουργείου Ανάπτυξης, κατόπιν γνώμης της Τραπέζης της Ελλάδος.

Η ρύθμιση αυτή καλύπτει το σύνολο των προϊόντων που εντάσσονται στο νέο πλαίσιο, από τα παραδοσιακά καταναλωτικά δάνεια έως τις νέες μορφές πίστωσης που προσφέρονται μέσω ψηφιακών πλατφορμών.

Στην πράξη, στόχος είναι να περιοριστεί το τελικό ποσό που καλείται να επιστρέψει ο καταναλωτής, καθώς μέχρι σήμερα το συνολικό κόστος μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά λόγω επιτοκίων, προμηθειών και πρόσθετων χρεώσεων.
Εστω ότι ένας καταναλωτής λαμβάνει δάνειο 1.000 ευρώ. Με το νέο πλαίσιο, το συνολικό ποσό που θα κληθεί να επιστρέψει, μαζί με τόκους και χρεώσεις, δεν θα μπορεί να ξεπερνά ένα συγκεκριμένο όριο, που θα κινείται μεταξύ 1.300-1.500 ευρώ, ανάλογα με το ποσοστό που θα καθοριστεί.

Μεγαλύτερη διαφάνεια

Κομβικό ρόλο σε αυτό έχει και το πώς ενημερώνεται ο καταναλωτής για το κόστος που αναλαμβάνει προτού προχωρήσει σε μια σύμβαση. Οι ρυθμίσεις φέρνουν πιο αυστηρούς κανόνες στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα δάνεια στους καταναλωτές, ώστε να περιοριστεί η σύγχυση που δημιουργούν τα ψιλά γράμματα. Για πρώτη φορά, κάθε διαφήμιση θα πρέπει να περιλαμβάνει σαφή και ευδιάκριτη προειδοποίηση, όπως «Προσοχή! Ο δανεισμός χρημάτων κοστίζει χρήματα», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο από την αρχή ότι η λήψη πίστωσης έχει κόστος.

Παράλληλα, οι πάροχοι θα υποχρεούνται να δίνουν πιο αναλυτική και κατανοητή προσυμβατική ενημέρωση, μέσα από τυποποιημένο έντυπο που θα περιλαμβάνει τους βασικούς όρους του δανείου, τις υποχρεώσεις του καταναλωτή και το συνολικό κόστος.
Ετσι, προτού αποδεχτεί ένα δάνειο ο καταναλωτής θα βλέπει συγκεντρωμένα τα βασικά στοιχεία (το ποσό, τη διάρκεια, τις δόσεις και το συνολικό κόστος) χωρίς να χρειάζεται να ανατρέξει σε διαφορετικά σημεία της σύμβασης. «Να προστατεύεται από κρυφές χρεώσεις, παραπλανητικές πρακτικές ή οποιαδήποτε μορφή αθέμιτης πίεσης», τονίζει ο υπουργός εξηγώντας τη στόχευση των νέων κανόνων.

Παρέμβαση προτού η κατάσταση ξεφύγει

Ωστόσο, οι ρυθμίσεις δεν περιορίζονται μόνο στη φάση πριν από τη σύναψη της σύμβασης, αλλά επεκτείνονται και στη διαχείριση της οφειλής, όταν αρχίζουν να εμφανίζονται δυσκολίες. Το σχέδιο νόμου δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρη παρέμβαση, προτού ο καταναλωτής οδηγηθεί σε υπερχρέωση, εισάγοντας για πρώτη φορά έναν πιο ενεργό ρόλο για τους πιστωτές.

Εστω ότι ένας καταναλωτής χρησιμοποιεί την πιστωτική του κάρτα και για τρεις συνεχόμενους μήνες υπερβαίνει το πιστωτικό του όριο ή δεν εξυπηρετεί κανονικά τις υποχρεώσεις του. Σε αυτή την περίπτωση ο πιστωτής δεν μπορεί να παραμείνει παθητικός. Υποχρεούται να τον ενημερώσει και να του προτείνει συγκεκριμένη λύση, όπως ρύθμιση της οφειλής ή διαίρεση του ποσού σε δόσεις ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί.

Παράλληλα, ο καταναλωτής θα πρέπει να ενημερωθεί για τη δυνατότητα να απευθυνθεί σε δωρεάν συμβουλευτικές υπηρεσίες, είτε μέσω της αρμόδιας ανεξάρτητης αρχής είτε μέσω ενώσεων καταναλωτών, προκειμένου να λάβει καθοδήγηση για τη διαχείριση των οφειλών του. Στόχος των ρυθμίσεων είναι να ενεργοποιείται ένας μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης και υποστήριξης ώστε τα προβλήματα να αντιμετωπίζονται προτού διογκωθούν και καταστούν δύσκολα διαχειρίσιμα για τον δανειολήπτη.

Οι παρεμβάσεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε ένα περιβάλλον όπου όλο και περισσότερες συναλλαγές πραγματοποιούνται ψηφιακά.

Apps και παγίδες

Το νομοσχέδιο βάζει για πρώτη φορά σαφείς κανόνες και στον τρόπο με τον οποίο προσφέρονται δάνεια και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες μέσω εφαρμογών και Διαδικτύου, χωρίς φυσική παρουσία του καταναλωτή.

Αυτό σημαίνει ότι μπαίνουν πλέον συγκεκριμένες υποχρεώσεις σε μια σειρά από συναλλαγές που μέχρι σήμερα γίνονταν κυρίως ψηφιακά και συχνά με περιορισμένο έλεγχο. Εστω, για παράδειγμα, ότι ένας καταναλωτής ζητά δάνειο μέσα από την εφαρμογή της τράπεζάς του, χωρίς να περάσει από το φυσικό κατάστημα. Η διαδικασία, από την αίτηση μέχρι την έγκριση, ολοκληρώνεται εξ ολοκλήρου online. Με το νέο πλαίσιο η σύμβαση αυτή υπάγεται ρητά σε κανόνες διαφάνειας, ενημέρωσης και προστασίας του καταναλωτή.

Αντίστοιχα, στην περίπτωση όπου μια ψηφιακή πλατφόρμα προσφέρει πιστωτική κάρτα με άμεση online έγκριση και διαχείριση λογαριασμού μέσω εφαρμογής, ο καταναλωτής θα πρέπει να γνωρίζει με σαφήνεια, προτού αποδεχτεί τη σύμβαση, το συνολικό κόστος, τις χρεώσεις και τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στα σχήματα «Buy Now – Pay Later» (ΒΝPL). Eστω ότι ένας καταναλωτής αγοράζει μέσω BNPL ένα laptop αξίας 800 ευρώ σε τέσσερις δόσεις των 200 ευρώ. Πρoτού προχωρήσει στην αγορά θα πρέπει να έχει πλήρη ενημέρωση για το συνολικό κόστος της συναλλαγής, τις ημερομηνίες πληρωμής, αλλά και τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια καθυστέρηση ή αθέτηση πληρωμής.

Στο ίδιο πλαίσιο, το νομοσχέδιο βάζει στο στόχαστρο και τις λεγόμενες «dark patterns», δηλαδή πρακτικές που μπορούν να χειραγωγήσουν τον χρήστη. Για παράδειγμα, όταν εμφανίζεται προεπιλεγμένη η επιλογή «Συμφωνώ με την ασφάλεια του δανείου», με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να χρεώνεται μια πρόσθετη υπηρεσία χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Ή όταν μια προσφορά παρουσιάζεται ως διαθέσιμη «μόνο για 5 λεπτά» ώστε να δημιουργείται πίεση για άμεση απόφαση. Αντίστοιχα, ελέγχονται και περιπτώσεις όπου μια υπηρεσία εμφανίζεται ως δωρεάν για ένα διάστημα, αλλά στη συνέχεια ενεργοποιείται αυτόματα χρέωση με όρους που δεν είναι ευδιάκριτοι.

«Θέλουμε μια αγορά που να λειτουργεί με διαφάνεια, ευθύνη και σεβασμό στον καταναλωτή», σημειώνει, προσθέτοντας ότι «με το νομοσχέδιο ενισχύουμε τους κανόνες καλής πίστης στην καταναλωτική πίστη και τις εξ αποστάσεως χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, προσαρμόζοντας το θεσμικό πλαίσιο στο νέο ψηφιακό περιβάλλον», λέει στο «ΘΕΜΑ» ο υπουργός Ανάπτυξης. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ανθρώπινης παρέμβασης όταν χρησιμοποιούνται αυτοματοποιημένα συστήματα, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να ζητήσει επανεξέταση της περίπτωσής του από φυσικό πρόσωπο.

Τέλος, εισάγεται και ένα ψηφιακό «κουμπί υπαναχώρησης», μέσω του οποίου ο καταναλωτής θα μπορεί να ακυρώνει άμεσα μια σύμβαση που συνήφθη εξ αποστάσεως χωρίς πολύπλοκες διαδικασίες. Η βασική αρχή είναι ότι, όπως εύκολα μπορεί κανείς να συνάψει μια σύμβαση με λίγα «κλικ», το ίδιο εύκολα θα πρέπει να μπορεί και να αποχωρήσει από αυτή.

Δανεισμός χωρίς «στίγμα» υγείας

Πέρα από τις παρεμβάσεις στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς και των ψηφιακών υπηρεσιών, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και ρυθμίσεις με έντονα κοινωνικό αποτύπωμα. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ειδική μέριμνα για τους καρκινοπαθείς, με στόχο να αρθεί ο αποκλεισμός τους από την πρόσβαση σε δανεισμό όταν η ασθένεια ανήκει στο παρελθόν.

Σύμφωνα με το πλαίσιο, τα ογκολογικά δεδομένα δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση ενός καταναλωτή σε ασφαλιστικές συμβάσεις που συνδέονται με τη χορήγηση δανείων, μετά την πάροδο συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος από την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Η Ευρωπαϊκή οδηγία θέτει ως ανώτατο όριο τα 15 έτη, ωστόσο το τελικό χρονικό διάστημα που θα ισχύσει στην Ελλάδα θα καθοριστεί έπειτα από διαπραγμάτευση του υπουργείου Ανάπτυξης με τον Ιατρικό Σύλλογο και τους εκπροσώπους του ασφαλιστικού κλάδου, με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την πρόγνωση κάθε μορφής καρκίνου. Εστω, για παράδειγμα, ότι αποφασίζεται όριο 10 ετών. Ενας καρκινοπαθής που ολοκλήρωσε τη θεραπεία του το 2015 και το 2026 υποβάλλει αίτηση για δάνειο που συνδέεται με ασφαλιστική κάλυψη δεν θα αξιολογείται με βάση τα ογκολογικά του δεδομένα, καθώς θα έχει παρέλθει το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.

Στην πράξη, η ρύθμιση αυτή επιχειρεί να διασφαλίσει ότι η προηγούμενη ασθένεια δεν θα αποτελεί μόνιμο εμπόδιο στην οικονομική δραστηριότητα και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. «Με ιδιαίτερη μέριμνα για συμπολίτες μας που έχουν δώσει τη μάχη με τον καρκίνο κατοχυρώνουμε στην πράξη το “Δικαίωμα στη Λήθη”», σημειώνει ο κ. Θεοδωρικάκος υπογραμμίζοντας ότι στόχος είναι «η μεγαλύτερη διαφάνεια στις συναλλαγές, η ισχυρότερη προστασία για τον πολίτη και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην αγορά».

Πηγή: newmoney