Τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ» εντάσσονται στην ευρύτερη πολιτική της κυβέρνησης για την άμβλυνση των επιπτώσεων του στεγαστικού, αυτού του τεράστιου προβλήματος που αντιμετωπίζουν οι πολίτες σε ολόκληρη την ΕΕ.
Το σχέδιο δράσεων ύψους 6,5 δισ. ευρώ, που βρίσκεται σε εξέλιξη, περιλαμβάνει πάνω από 40 επιμέρους προγράμματα και είναι αναρτημένο στο stegasi.gov.gr.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην αύξηση της προσφοράς ακινήτων -και όχι μόνο σε επιδοματικές πολιτικές- όπως, για παράδειγμα: η αναστολή του ΦΠΑ στις νέες κατασκευές κατοικιών, η θέσπιση της κοινωνικής αντιπαροχής για συνεκμετάλλευση με ιδιώτες και στόχο την αξιοποίηση της μεγάλης και αδρανούς ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου για προσιτή στέγη, ο περιορισμός της βραχυχρόνιας μίσθωσης σε κορεσμένες αστικές και τουριστικές περιοχές και η αυστηρότερη φορολογική μεταχείριση των επιχειρηματικών βραχυχρόνιων μισθώσεων, η de facto εξαίρεση συγκεκριμένων περιοχών από την πολιτική «χρυσής βίζας» κ.λπ.
Στην ίδια κατεύθυνση, από τη Δευτέρα 15 Ιουνίου, ανοίγει η πλατφόρμα για το νέο πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας», με στόχο κλειστά ακίνητα να προστεθούν στην αγορά κατοικίας, μέσω της επιδότησης της ανακαίνισης -σε ποσοστά από 80% – 95%- και της ενεργειακής αναβάθμισης έως 20%. Πρόκειται για το πρώτο ανάλογο πρόγραμμα στην ΕΕ, το οποίο γίνεται πράξη χάρη στην σχετική πρωτοβουλία του Πρωθυπουργού και στο αποτέλεσμα της επιτυχούς διαπραγμάτευσης με τους εταίρους μας που προηγήθηκε.
Ειδικότερα, ως προς τα προγράμματα Σπίτι μου Ι και Σπίτι μου ΙΙ, τονίζεται ότι:
Α. Το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ»
Ο σχεδιασμός του προγράμματος, με συνολικό προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ (1 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με μηδενικό επιτόκιο και 1 δισ. ευρώ από τα συμμετέχοντα πιστωτικά ιδρύματα), προέβλεπε τη στήριξη έως 20.000 ωφελούμενων για την απόκτηση 1ης κατοικίας.
Με βάση τα τρέχοντα στοιχεία:
Έως και την 10η Ιουνίου 2026, είχαν εγκριθεί για υπαγωγή στο πρόγραμμα 15.193 δάνεια, συνολικής αξίας 1,83 δισ. ευρώ, ενώ οι ωφελούμενοι που έχουν ήδη συνάψει σύμβαση δανείου φτάνουν τους 12.266, με την αξία των δανείων τους να προσεγγίζει τα 1,339 δισ. ευρώ.
Σημαντικό, όμως είναι και το γεγονός ότι, από όσους έχουν συνάψει σύμβαση δανείου, έχουν ήδη εκταμιευθεί περίπου 1,218 δισ. ευρώ προς περισσότερους από 11.000 δικαιούχους. Υπογραμμίζεται ότι η κυβέρνηση διασφάλισε εθνικούς πόρους ώστε κανένας δικαιούχος με εγκεκριμένο δάνειο και ευρεθέν ακίνητο να μην μείνει εκτός. Τα εγκεκριμένα στεγαστικά δάνεια που δεν πρόλαβαν να συμβασιοποιηθούν έως τις 2 Ιουνίου 2026 δύνανται να συμβασιοποιηθούν έως τις 31 Αυγούστου 2026, με πόρους που διαχειρίζεται η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα.
Επίσης, επισημαίνεται η μεγάλη γεωγραφική διασπορά των δανείων και επιπλέον το γεγονός ότι ανάμεσα στους ωφελούμενους του προγράμματος περιλαμβάνονται 1.670 πολύτεκνες οικογένειες, 108 ΑΜΕΑ αλλά και 29 οικογένειες με 2 τέκνα προερχόμενες από τους Δήμους Ορεστιάδας ή Σουφλίου ή Διδυμοτείχου, της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου, αριθμός σχετικά μικρός αλλά ιδιαίτερα σημαντικός στις συγκεκριμένες περιοχές.
Το εισοδηματικό προφίλ των ωφελούμενων επιβεβαιώνει την κοινωνική στόχευση του προγράμματος
Τα εισοδηματικά χαρακτηριστικά των ωφελούμενων καταδεικνύουν ότι το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» κατευθύνθηκε εκεί όπου υπήρχε η πραγματική ανάγκη:
- το 57% των δανειοληπτών δηλώνει ετήσιο εισόδημα μεταξύ 12.000 και 24.000 ευρώ
- και επιπλέον 29% μεταξύ 24.000 και 36.000 ευρώ
- σχεδόν δηλαδή 9 στους 10 ωφελούμενους (86%) έχουν εισόδημα έως 36.000 ευρώ, με τον μέσο όρο να διαμορφώνεται στις 21.000 ευρώ ετησίως.
Πρόκειται για νοικοκυριά μεσαίου και χαμηλού-μεσαίου εισοδήματος, με μέση ηλικία ωφελούμενου τα 38 έτη και ποσοστό εγγάμων 58,5% τα οποία, χωρίς την επιδότηση επιτοκίου, δύσκολα θα είχαν πρόσβαση σε στεγαστικό δανεισμό με βιώσιμη μηνιαία δόση.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τα χαρακτηριστικά των αποκτηθέντων ακινήτων:
- μέση εμπορική αξία 152.000 ευρώ, μέση επιφάνεια 88 τ.μ. και μέσο έτος κατασκευής το 1982.
Τα στοιχεία αυτά τεκμηριώνουν ότι το πρόγραμμα χρηματοδότησε προσιτή κατοικία, επαναφέροντας μάλιστα στην αγορά παλαιότερο κτιριακό απόθεμα και όχι ακίνητα υψηλών προδιαγραφών ή επενδυτικού χαρακτήρα.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα στεγαστικής στήριξης που έχει υλοποιηθεί στη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες.
Από τα επίσημα στοιχεία προκύπτει σαφώς ότι ένα πρόγραμμα με απορρόφηση άνω του 90% και κάλυψη του 85% του στόχου ωφελούμενων, πριν καν ολοκληρωθεί η περίοδος για την συμβασιοποπίηση των δανείων, πέτυχε το στόχο του και μόνο ως «χαμένη ευκαιρία» δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, όπως διατυπώνεται σε αιτιάσεις στο δημόσιο διάλογο.
Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι συνολικά τα προγράμματα «Σπίτι Ι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ» έχουν εγκρίνει δάνεια 24.095 δάνεια και ήδη έχουν συμβασιοποιήσει 20.080 δάνεια.
Β. Η σύγκριση με τις 38.000 προεγκρίσεις είναι μεθοδολογικά εσφαλμένη
Ως προς την αιτίαση σύμφωνα με την οποία «το 55% των δικαιούχων έμεινε εκτός», αυτή βασίζεται σε σύγκριση δύο μη συγκρίσιμων μεγεθών.
Οι 38.000 προεγκρίσεις αφορούν το στάδιο της αρχικής πιστοληπτικής αξιολόγησης από τις τράπεζες και σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζονται με τις υπαγωγές στο πρόγραμμα, για τους εξής λόγους:
- η προέγκριση χρηματοδότησης αποτελεί διεθνώς σύνηθες προπαρασκευαστικό στάδιο
- σημαντικός αριθμός ενδιαφερομένων υπέβαλε αίτηση και έλαβε προέγκριση από περισσότερα του ενός πιστωτικά ιδρύματα, με αποτέλεσμα ο ίδιος υποψήφιος να καταμετράται πολλαπλώς
- η προέγκριση δεν συνεπάγεται δέσμευση του ενδιαφερομένου να προχωρήσει, αλλά και ούτε την υποβολή συγκεκριμένης αίτησης υπαγωγής στο πρόγραμμα. Μέρος των υποψηφίων δεν συνέχισε τη διαδικασία για προσωπικούς, οικογενειακούς ή οικονομικούς λόγους, ανεξάρτητους από τη διαθεσιμότητα ακινήτων στην αγορά
- η προέγκριση δεν συνεπάγεται υποχρέωση σύναψης δανείου ούτε υποχρέωση αγοράς κατοικίας. Πολλοί ενδιαφερόμενοι προχώρησαν σε προέγκριση προκειμένου να διερευνήσουν τις δυνατότητες χρηματοδότησής τους και τελικά επέλεξαν να μην προχωρήσουν σε αγορά, να αναβάλουν την απόφασή τους ή να αναζητήσουν άλλες στεγαστικές λύσεις
- για την αίτηση υπαγωγής στο πρόγραμμα, ο ωφελούμενος πρέπει να έχει ήδη εντοπίσει το κατάλληλο επιλέξιμο ακίνητο, το οποίο να έχει και ηλεκτρονική ταυτότητα ακινήτου. Δεν συνεπάγεται ότι το πλήθος των 38.000 προεγκρίσεων, έχουν ήδη κατάλληλο ακίνητο. Συνεπώς, η αντιπαραβολή των 20.000 ωφελούμενων του προγράμματος με τις 38.000 προεγκρίσεις οδηγεί σε εσφαλμένα συμπεράσματα, καθώς οι προεγκρίσεις δεν αντιστοιχούν ούτε σε ισάριθμα πρόσωπα ούτε σε οριστικές αιτήσεις ένταξης.
Γ. Τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ» και η προσφορά κατοικίας
Τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ» σχεδιάστηκαν ως εργαλείο χρηματοδοτικής προσβασιμότητας: αντιμετωπίζουν το εμπόδιο της πρόσβασης των νέων νοικοκυριών σε προσιτό τραπεζικό δανεισμό, με επιδότηση επιτοκίου 75% και 50%, αντίστοιχα, για όλη τη διάρκεια του δανείου.
Τον στόχο αυτόν τον εκπλήρωσαν: 24.095 νοικοκυριά που υπό κανονικές συνθήκες αγοράς δεν θα αποκτούσαν ποτέ ιδιόκτητη στέγη, την απέκτησαν, με δόση στεγαστικού δανείου ίση ή/και μικρότερη του ενοικίου που θα κατέβαλαν.
Όσον αφορά τις αιτιάσεις περί ανόδου των τιμών στα ακίνητα εξαιτίας των προγραμμάτων «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ», τονίζεται ότι οι ανατιμήσεις των ακινήτων στην Ελλάδα προηγήθηκαν χρονικά των προγραμμάτων «Σπίτι μου» και συνδέονται με ευρύτερους παράγοντες (περιορισμένη κατασκευαστική δραστηριότητα επί σειρά ετών, αυξημένο κόστος υλικών, εξωτερική ζήτηση), όπως καταγράφεται σταθερά στις σχετικές εκθέσεις της Τράπεζας της Ελλάδος.
