Η ελληνική Πολιτεία βρέθηκε την τελευταία εξαετία αντιμέτωπη με μια αλληλουχία κρίσεων που δοκίμασαν τις αντοχές της. Από την πανδημία έως την ενεργειακή αστάθεια και τις πληθωριστικές πιέσεις, αλλά και από τις φυσικές καταστροφές έως τις διαρκείς αναταράξεις σε διεθνές περιβάλλον. Σε αυτό το σύνθετο πλαίσιο, το ζητούμενο δεν ήταν απλώς η λήψη μέτρων, αλλά η ταχύτητα, η ακρίβεια στόχευσης και η αποτελεσματικότητα με την οποία αυτά θα έφταναν στους πολίτες. Από το 2019 μέχρι σήμερα, η Ελλάδα δεν ακολούθησε μια γραμμική πορεία ψηφιοποίησης. Πραγματοποίησε ένα άλμα, επανασχεδιάζοντας στην πράξη τον τρόπο άσκησης δημόσιας πολιτικής.
Κεντρικός εκφραστής αυτής της μετάβασης υπήρξε το μοντέλο των ψηφιακών «passes» μέσω της πλατφόρμας vouchers.gov.gr. Υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, διαμορφώθηκε ένα ενιαίο, λειτουργικό οικοσύστημα παρεμβάσεων που βασίζεται στην άμεση πίστωση ενισχύσεων μέσω άυλων καρτών, στην εξάλειψη της γραφειοκρατίας και στη διασύνδεση πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός μηχανισμού που επιτρέπει στο κράτος να ανταποκρίνεται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
«Τα ψηφιακά “passes” μέσω της πλατφόρμας vouchers.gov.gr αποτυπώνουν ένα κράτος που παρεμβαίνει άμεσα, στοχευμένα και με διαφάνεια εκεί όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη, αξιοποιώντας την τεχνολογία για να φτάνει η ενίσχυση γρήγορα και χωρίς γραφειοκρατία στους πολίτες. Τα τελευταία χρόνια δείξαμε ότι η Πολιτεία μπορεί να ανταποκρίνεται με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, στηρίζοντας ουσιαστικά την κοινωνία ακόμη και σε περιόδους αυξημένων πιέσεων. Με σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, διοχετεύσαμε σημαντικούς πόρους με ακρίβεια, περιορίζοντας τις καθυστερήσεις και ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών. Προχωράμε με την ίδια προσέγγιση, χτίζοντας ένα πιο λειτουργικό και αξιόπιστο κράτος, που δίνει λύσεις στην πράξη και βρίσκεται πιο κοντά στην καθημερινότητα των πολιτών», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου.
Τα αριθμητικά δεδομένα των πολλών και διαφορετικών ψηφιακών «passes» αποτυπώνουν με σαφήνεια την κλίμακα αυτής της παρέμβασης. Στοχευμένης και καθοριστικής, αφού εκ του αποτελέσματος φαίνεται πως η Ελλάδα διαμόρφωσε ένα λειτουργικό παράδειγμα ψηφιακής διακυβέρνησης που επαναπροσδιορίζει τη σχέση Πολιτείας και πολίτη. Και αυτό, πέρα από τα επιμέρους ποσά και τους δικαιούχους, συνιστά το ουσιαστικότερο αποτύπωμα του ψηφιακού της μετασχηματισμού.
Αναλυτικά:
Κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, το Fuel Pass 1 και 2 κάλυψαν 5.232.156 δικαιούχους, με συνολικό ύψος ενίσχυσης 594.982.194 ευρώ. Την ίδια περίοδο, το Power Pass στήριξε 2.029.912 πολίτες με 293.575.366 ευρώ. Συνολικά, μόνο από αυτά τα δύο εργαλεία διοχετεύθηκαν πάνω από 888 εκατομμύρια ευρώ στην οικονομία, σε διάστημα λίγων μηνών, με διαδικασίες που ολοκληρώνονταν ψηφιακά μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Η παρέμβαση συνεχίστηκε το 2023 με το Market Pass, το οποίο εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο μαζικά προγράμματα άμεσης ενίσχυσης. Σε τρεις κύκλους, το συνολικό ποσό έφτασε τα 771.344.963 ευρώ. Μόνο στον πρώτο κύκλο, 2.840.935 πολίτες έλαβαν ενίσχυση ύψους 491.895.233 ευρώ, ενώ ακολούθησαν ο δεύτερος κύκλος με 244.597.566 ευρώ και ο τρίτος με 34.852.164 ευρώ. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που κάλυψε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ελληνικών νοικοκυριών, λειτουργώντας ως ανάχωμα απέναντι στις αυξήσεις των βασικών αγαθών.
Κατά την περίοδο της πανδημίας, το Freedom Pass αποτέλεσε ένα διαφορετικού τύπου εργαλείο, με έντονο κοινωνικό και συμβολικό χαρακτήρα. Συνολικά 555.824 νέοι αξιοποίησαν το πρόγραμμα, με ενισχύσεις που έφτασαν τα 155.157.556 ευρώ, ενώ το συμπληρωματικό Freedom Pass/Data κάλυψε 102.587 δικαιούχους με επιπλέον 5.088.309 ευρώ. Η σημασία αυτών των αριθμών δεν περιορίζεται στο οικονομικό σκέλος, αλλά επεκτείνεται στη συμμετοχή της νέας γενιάς στην επανεκκίνηση της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας.
Η ίδια λογική εφαρμόστηκε και σε στοχευμένες αναπτυξιακές παρεμβάσεις. Το πρόγραμμα «Τουρισμός για Όλους» κατέγραψε 107.204 δικαιούχους το 2024 με 17.376.205 ευρώ και 106.101 δικαιούχους το 2025 με αυξημένο προϋπολογισμό 29.020.500 ευρώ, καταδεικνύοντας τη δυναμική ενίσχυσης της εγχώριας τουριστικής ζήτησης. Αντίστοιχα, το North Evia Pass στήριξε περιοχές που επλήγησαν από πυρκαγιές, με 6.550 δικαιούχους το 2023 (830.000 ευρώ) και 5.566 το 2025 (834.900 ευρώ), ενώ το Thessaly-Evros Pass κάλυψε 35.000 δικαιούχους το 2024 (4.450.000 ευρώ) και 11.328 το 2025 (1.849.200 ευρώ), κατευθύνοντας πόρους σε περιοχές που βρέθηκαν στο επίκεντρο φυσικών καταστροφών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη νέα γενιά μέσω του Youth Pass, το οποίο παρουσιάζει σταθερή αύξηση τόσο σε δικαιούχους όσο και σε προϋπολογισμό. Το 2023 ενισχύθηκαν 139.728 νέοι με 20.959.200 ευρώ, το 2024 ο αριθμός αυξήθηκε σε 145.688 με 21.853.200 ευρώ, ενώ για το 2025 οι δικαιούχοι ανέρχονται σε 154.064 με συνολική ενίσχυση 23.109.600 ευρώ. Η διαχρονική αυτή αύξηση αποτυπώνει όχι μόνο τη διεύρυνση του προγράμματος, αλλά και τη σταθερή επένδυση σε ηλικιακές ομάδες που συνδέονται με την κατανάλωση, τον πολιτισμό και την κινητικότητα.
Ακόμη και στον τομέα της υγείας, το μοντέλο αποδεικνύει τη λειτουργικότητά του. Το Dentist Pass το 2023 κάλυψε 245.652 δικαιούχους με συνολικό ποσό 5.793.692 ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι η ψηφιακή στόχευση μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά και σε εξειδικευμένες κοινωνικές ανάγκες.
Αν αθροιστούν τα παραπάνω μεγέθη, προκύπτει ότι μέσα σε λίγα χρόνια διοχετεύθηκαν δισεκατομμύρια ευρώ μέσω ψηφιακών εργαλείων, με δεκάδες εκατομμύρια «ψηφιακές συναλλαγές» μεταξύ κράτους και πολιτών. Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι μόνο το δημοσιονομικό αποτύπωμα, αλλά η ταχύτητα εκτέλεσης: αιτήσεις που ολοκληρώνονται σε λίγα λεπτά, εγκρίσεις που πραγματοποιούνται αυτοματοποιημένα και ενισχύσεις που πιστώνονται σχεδόν άμεσα.
Το μοντέλο των «passes» αποτυπώνει μια βαθύτερη μετατόπιση. Το κράτος παύει να λειτουργεί εκ των υστέρων και αποκτά τη δυνατότητα προληπτικής και άμεσης παρέμβασης. Η τεχνολογία δεν αποτελεί πλέον υποστηρικτικό εργαλείο, αλλά τον βασικό μηχανισμό άσκησης πολιτικής. Η διαφάνεια ενισχύεται, καθώς κάθε συναλλαγή είναι καταγεγραμμένη, και η στόχευση βελτιώνεται μέσω της αξιοποίησης δεδομένων.
Η συνέχιση και επέκταση αυτών των προγραμμάτων, με νέους κύκλους και σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις όπως το επόμενο Fuel Pass και το υπό σχεδιασμό Chios-Kythira Pass 2026, δείχνει ότι το συγκεκριμένο μοντέλο δεν αποτελεί μια συγκυριακή επιλογή. Έχει πλέον παγιωθεί ως ένα σύγχρονο εργαλείο δημόσιας πολιτικής.
