Μια σημαντική πληθυσμιακή συρρίκνωση, η οποία αναμένεται να αλλάξει ριζικά τη δημογραφική εικόνα της Ελλάδας μέσα στις επόμενες δεκαετίες, προβλέπει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Ageing Report 2027». Τα στοιχεία της μελέτης καταγράφουν μια σταθερά πτωτική πορεία του πληθυσμού, ο οποίος από τα 10,4 εκατομμύρια κατοίκους που υπολογίζονται για το 2025 εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στα 7,6 εκατομμύρια έως το 2080.
Οι προβολές δείχνουν ότι η μείωση δεν αναμένεται να είναι απότομη, αλλά θα εξελίσσεται χρόνο με τον χρόνο, οδηγώντας σε ολοένα μικρότερο πληθυσμό. Ειδικότερα, για το 2030 εκτιμάται ότι η Ελλάδα θα αριθμεί περίπου 10,2 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ το 2040 ο αριθμός αναμένεται να υποχωρήσει στα 9,7 εκατομμύρια. Η καθοδική πορεία θα συνεχιστεί και τις επόμενες δεκαετίες, με τον πληθυσμό να διαμορφώνεται σε 9,2 εκατομμύρια το 2050, 8,6 εκατομμύρια το 2060 και περίπου 8 εκατομμύρια το 2070. Μέχρι το 2080, σύμφωνα με το βασικό σενάριο της έκθεσης, οι κάτοικοι της χώρας δεν θα ξεπερνούν τα 7,6 εκατομμύρια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη διατυπώνεται παρά την αναμενόμενη άνοδο της γονιμότητας. Ο δείκτης, ο οποίος σήμερα βρίσκεται περίπου στα 1,2 παιδιά ανά γυναίκα, εκτιμάται ότι θα παρουσιάσει βελτίωση και θα φτάσει στα 1,45. Πρόκειται, ωστόσο, για μια αύξηση που δεν θεωρείται αρκετή ώστε να αντισταθμίσει τις απώλειες πληθυσμού και να οδηγήσει σε αντιστροφή της δημογραφικής τάσης.
Πέρα από τη μείωση του συνολικού αριθμού των κατοίκων, η έκθεση αναδεικνύει και μια δεύτερη, εξίσου κρίσιμη εξέλιξη: τη σημαντική μετατόπιση της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού προς τις μεγαλύτερες ηλικίες. Οι άνθρωποι άνω των 65 ετών αναμένεται να αυξηθούν ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού, ενώ ιδιαίτερα έντονη προβλέπεται να είναι η άνοδος στην ομάδα των πολιτών ηλικίας 80 ετών και άνω.
Για τη συγκεκριμένη ηλικιακή κατηγορία, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης στις επόμενες δεκαετίες υπολογίζεται στο 13%, γεγονός που αποτυπώνει την ένταση της γήρανσης του πληθυσμού. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, αλλά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει συνολικά η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο συνολικός πληθυσμός των κρατών-μελών αναμένεται αρχικά να παρουσιάσει μια μικρή αύξηση, από τα 452 εκατομμύρια το 2025 στα 453 εκατομμύρια το 2029. Από εκείνο το σημείο και μετά, όμως, θα ξεκινήσει η σταδιακή υποχώρησή του, με τις προβολές να δείχνουν ότι το 2080 οι κάτοικοι της ΕΕ θα έχουν περιοριστεί στα 414 εκατομμύρια. Σε σύγκριση με το 2025, αυτό αντιστοιχεί σε συνολική μείωση της τάξης του 8%.
Την ίδια ώρα, η αναλογία των ηλικιωμένων στο σύνολο του ευρωπαϊκού πληθυσμού θα αυξηθεί αισθητά. Ειδικότερα, οι πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω, οι οποίοι σήμερα αποτελούν περίπου το 22% του πληθυσμού, εκτιμάται ότι θα αντιστοιχούν στο 33% έως το 2080. Ακόμη μεγαλύτερη θα είναι η μεταβολή στην ηλικιακή ομάδα των άνω των 80 ετών, καθώς το ποσοστό της αναμένεται να αυξηθεί από το 6% στο 14%, υπερδιπλασιάζοντας ουσιαστικά τη συμμετοχή της στον συνολικό πληθυσμό.
Αντίθετα, περιορισμένη θα είναι η παρουσία των ανθρώπων που βρίσκονται στις βασικές ηλικίες εργασίας. Το ποσοστό των πολιτών από 20 έως 64 ετών προβλέπεται να μειωθεί από το 58% που είναι σήμερα στο 51% το 2080. Παράλληλα, η διάμεση ηλικία των κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να αυξηθεί από τα 45 στα 51 χρόνια, επιβεβαιώνοντας ότι η ευρωπαϊκή κοινωνία θα είναι σημαντικά πιο γερασμένη στο τέλος της περιόδου των προβολών.
Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες αυτής της εξέλιξης αφορά τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων και τη δυνατότητα των οικονομιών να καλύπτουν τις ανάγκες ενός ολοένα μεγαλύτερου ηλικιωμένου πληθυσμού. Καθώς οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας θα μειώνονται, ενώ οι συνταξιούχοι θα αυξάνονται, η σχέση ανάμεσα στις δύο πληθυσμιακές ομάδες θα γίνεται σταδιακά λιγότερο ευνοϊκή.
Ενδεικτικός είναι ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, ο οποίος αποτυπώνει την αναλογία των ατόμων άνω των 65 ετών σε σχέση με τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο συγκεκριμένος δείκτης αναμένεται να αυξηθεί από το 38% το 2025 στο 65% το 2080.
Η μεταβολή αυτή σημαίνει ότι η αναλογία των εργαζομένων προς τους ηλικιωμένους θα περιοριστεί σημαντικά. Σήμερα, για κάθε δέκα άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών αντιστοιχούν περίπου 26 άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία. Με βάση τις προβολές για το 2080, ο αριθμός αυτός θα έχει πέσει κάτω από τους 16.
Πρόκειται για μια αλλαγή με άμεσες επιπτώσεις στον τρόπο λειτουργίας των ασφαλιστικών συστημάτων, καθώς μικρότερο μέρος του πληθυσμού θα βρίσκεται σε ηλικία εργασίας και μεγαλύτερο θα χρειάζεται συνταξιοδοτική και υγειονομική υποστήριξη. Παράλληλα, η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετες δυσκολίες στην αγορά εργασίας, στην παραγωγικότητα και στη χρηματοδότηση των δημόσιων δαπανών.
Η αύξηση της γονιμότητας αποτελεί έναν από τους παράγοντες που εξετάζει η έκθεση, χωρίς ωστόσο οι προβλέψεις να δείχνουν ότι θα είναι αρκετή για να αντιστρέψει τη δημογραφική γήρανση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο μέσος δείκτης γονιμότητας αναμένεται να αυξηθεί από 1,3 γεννήσεις ανά γυναίκα το 2024 σε 1,5 έως το 2080.
Παρά τη βελτίωση, ο δείκτης θα εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από το επίπεδο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, το οποίο θεωρείται απαραίτητο για τη φυσική αναπλήρωση των γενεών, υπό τις συνήθεις δημογραφικές παραδοχές. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και εάν καταγραφεί αύξηση των γεννήσεων, δεν αναμένεται να καλυφθεί πλήρως το κενό που δημιουργείται από τη χαμηλή γονιμότητα των προηγούμενων ετών.
Στην αντίθετη κατεύθυνση από τις γεννήσεις, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται, καθώς οι άνθρωποι θα ζουν περισσότερα χρόνια. Για τους άνδρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η μέση διάρκεια ζωής εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 86 έτη το 2080, από περίπου 79 έτη το 2025. Αντίστοιχα, για τις γυναίκες προβλέπεται άνοδος στα 90 έτη, έναντι 84 ετών σήμερα.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί ασφαλώς μια θετική εξέλιξη σε επίπεδο υγείας και κοινωνικής προόδου. Ταυτόχρονα, όμως, σε συνδυασμό με τη χαμηλή γεννητικότητα, ενισχύει τη μετατόπιση της πληθυσμιακής πυραμίδας προς τις μεγαλύτερες ηλικίες και δημιουργεί νέες ανάγκες για τα συστήματα υγείας, κοινωνικής πρόνοιας και συνταξιοδότησης.
Τα ευρήματα του «Ageing Report 2027» περιγράφουν, επομένως, μια σύνθετη δημογραφική πρόκληση για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Από τη μία πλευρά, ο συνολικός αριθμός των κατοίκων αναμένεται να μειωθεί και, από την άλλη, το ποσοστό των ηλικιωμένων θα αυξηθεί σημαντικά. Η ταυτόχρονη εξέλιξη των δύο αυτών τάσεων αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο το ασφαλιστικό και το συνταξιοδοτικό σύστημα, αλλά και την αγορά εργασίας, την οικονομική δραστηριότητα και τη συνολική λειτουργία των κοινωνιών τις επόμενες δεκαετίες.
