Τι τροποποιείται στους ελέγχους για τις ενισχύσεις της νέας ΚΑΠ

Με νέα απόφαση της Γενικής Διεύθυνσης Ελέγχων, Ενισχύσεων και Πληρωμών, τροποποιείται το «Εγχειρίδιο Διαδικασιών Ελέγχου Αιρεσιμότητας», το οποίο εφαρμόζεται στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ 2023-2027.

Οι αλλαγές αφορούν τόσο τη διαδικασία διοικητικών και επιτόπιων ελέγχων όσο και συγκεκριμένα πρότυπα ΚΓΠΚ (Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης), με έμφαση σε υδάτινους πόρους, τυρφώνες, καύση υπολειμμάτων, βιοποικιλότητα και διασταυρώσεις στοιχείων, ενώ αντικαθίσταται και ο πίνακας αξιολόγησης παραβάσεων.

Διασταυρώσεις για κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις

Σύμφωνα με το τροποποιημένο Κεφάλαιο 2 (Διοικητικός Έλεγχος), για εκμεταλλεύσεις με ζώα οι Περιφερειακές Υπηρεσίες του Οργανισμού Πληρωμών απευθύνουν έγγραφο προς τις Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής, ζητώντας ενημέρωση για παραβάσεις που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές τους κατά την περίοδο ελέγχου. Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες οφείλουν να κοινοποιούν πληροφορίες μη συμμόρφωσης, εργαστηριακά αποτελέσματα και αξιολόγηση ως προς μονιμότητα, σοβαρότητα, έκταση και πρόθεση.

Παράλληλα, οι αρμόδιες αρχές για τον έλεγχο υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων και κτηνιατρικών φαρμάκων κοινοποιούν το ετήσιο πρόγραμμα ελέγχων, τους γεωργούς που ελέγχθηκαν και τις διαπιστωμένες παραβάσεις με αναφορά στον ΑΦΜ. Τα αποτελέσματα λαμβάνονται υπόψη για την επιβολή κυρώσεων αιρεσιμότητας.

Ρόλος ΟΕΒ και κυρώσεις για χρήση υδάτων

Οι ΓΟΕΒ και ΤΟΕΒ αποκτούν πρόσβαση σε διαδικτυακή εφαρμογή, όπου μπορούν να καταχωρούν έως 20 μέλη τους ετησίως, κατά προτεραιότητα όσους έχουν μεγαλύτερες οφειλές. Οι ΟΕΒ καταχωρούν υποχρεωτικά τον ΑΦΜ και τα στοιχεία του γεωργού. Μέσω της εφαρμογής δημιουργούνται επιστολές προς τους καταγγελλόμενους γεωργούς, εφόσον έχουν υποβάλει Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης και υπόκεινται σε διοικητικό έλεγχο αιρεσιμότητας. Οι επιστολές κοινοποιούνται με κάθε πρόσφορο μέσο.

Στους γεωργούς τίθεται προθεσμία προσκόμισης βεβαίωσης του ΟΕΒ ότι συμμορφώθηκαν με τις υποχρεώσεις τους. Η προθεσμία υποβολής των βεβαιώσεων λήγει στις 31 Ιανουαρίου του επόμενου έτους, ενώ ειδικά για το έτος ενιαίας ενίσχυσης 2025 ορίζεται η 31η Μαρτίου 2026. Δίνεται επίσης η δυνατότητα στους ΟΕΒ να ενημερώσουν οι ίδιοι την εφαρμογή για γεωργούς που συμμορφώθηκαν έως την ίδια ημερομηνία.

Σε γεωργούς που δεν ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους έναντι των ΟΕΒ για χρήση υδάτων άρδευσης επιβάλλονται κυρώσεις αιρεσιμότητας για μη τήρηση των διαδικασιών έγκρισης χρήσης υδάτων. Το αρχικό ποσοστό μείωσης ορίζεται σε 3%. Η προθεσμία καταχώρησης λήγει στις 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους ενίσχυσης. Κατ’ εξαίρεση για το έτος ενιαίας ενίσχυσης 2025, η περίοδος ορίζεται από 16/2/2026 έως 10/3/2026.

Αυστηροποίηση σε τυρφώνες και καύση υπολειμμάτων

Στο ΚΓΠΚ 2 (Προστασία Υγροτόπων και Τυρφώνων), για τα αγροτεμάχια εντός της καθορισμένης έκτασης του τυρφώνα των Τεναγών Φιλίππων, όπως αυτή απεικονίζεται στο Σύστημα Αναγνώρισης Αγροτεμαχίων (ΣΑΑ) του ΟΣΔΕ, ελέγχεται αν έγινε άροση σε βάθος άνω των 30 εκ., χρησιμοποιήθηκαν μη γεωργικά μηχανήματα ή πραγματοποιήθηκε απόληψη εδάφους. Η διαπίστωση μη συμμόρφωσης επισημαίνεται ως εκ προθέσεως και αξιολογείται βάσει του πίνακα αξιολόγησης παραβάσεων.

Στο ΚΓΠΚ 3 διευκρινίζεται ότι απαγορεύεται η καύση υπολειμμάτων αροτραίων καλλιεργειών σε κάθε περίπτωση. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο για λόγους φυτοπροστασίας, οι οποίοι προσδιορίζονται ρητά στην έγγραφη άδεια της αρμόδιας ΔΑΟΚ, με σύμφωνη γνώμη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, και λογίζονται ως εξαιρετική περίπτωση.

Ωστόσο, σε περιοχές NATURA 2000 και στον τυρφώνα των Τεναγών Φιλίππων η καύση απαγορεύεται απολύτως και η παράβαση λογίζεται εκ προθέσεως.

Αλλαγές σε έδαφος και κλίσεις αγροτεμαχίων

Στο ΚΓΠΚ 5 (Ελάχιστη Διαχείριση Εδάφους), σε αγροτεμάχια με κλίση άνω του 15% ελέγχεται αν έγινε άροση στο διάστημα 15/11 έως 15/03. Αν ο παραγωγός αποδείξει ότι η άροση καθυστέρησε έως 15 ημέρες μετά την έναρξη του διαστήματος λόγω επικράτησης αντίξοων κλιματικών συνθηκών, δύναται να αρθεί η μη συμμόρφωση. Επίσης, σε αγροτεμάχια με κλίση άνω του 6% ελέγχεται η άρδευση με κατάκλυση.

Βιοποικιλότητα και χαρακτηριστικά τοπίου

Στο ΚΓΠΚ 8 τροποποιείται ο τρόπος ελέγχου της διατήρησης χαρακτηριστικών του τοπίου, όπως αναβαθμίδες, δενδροστοιχίες, μεμονωμένα δέντρα, υδατοσυλλογές, ζώνες ανάσχεσης, ξερολιθιές και εκτάσεις σε αγρανάπαυση.

Για τον έλεγχο χρησιμοποιούνται θεματικά επίπεδα (layers), βοηθητικό υλικό από σχετικές εφαρμογές ή άλλα πρόσφορα εποπτικά μέσα ώστε να τεκμηριώνεται η χρονική σύγκριση. Σε περίπτωση παράβασης εκτυπώνεται απόσπασμα ορθοφωτοχάρτη με σημειακά δεδομένα (συντεταγμένες), το οποίο διατηρείται στον φάκελο του γεωργού.

Παράλληλα, στο Παράρτημα αντικαθίσταται η ενότητα για τα χωροκατακτητικά είδη, με πλήρη πίνακα χωροκατακτητικών ξενικών ειδών χερσαίων φυτών εθνικού και ενωσιακού ενδιαφέροντος, για τα οποία ισχύει η απαγόρευση του προτύπου ΚΓΠΚ 8.

Αξιολόγηση παραβάσεων

Αντικαθίσταται ο πίνακας αξιολόγησης παραβάσεων, ο οποίος καθορίζει τον τρόπο χαρακτηρισμού των παραβάσεων ως προς τη μονιμότητα, τη σοβαρότητα, την έκταση και την πρόθεση, και συνδέεται άμεσα με το ύψος των κυρώσεων αιρεσιμότητας.

Διαδικασία ενστάσεων

Ο γεωργός μπορεί να υποβάλει ένσταση εντός 10 εργάσιμων ημερών από την παραλαβή της έκθεσης ελέγχου. Οι ενστάσεις εξετάζονται από τριμελείς επιτροπές συναφών ειδικοτήτων. Οι επιτροπές δύνανται να ζητούν διευκρινίσεις από τους ελεγκτές, δεν επιτρέπεται όμως επιτόπια επανεξέταση και δεν συμμετέχουν οι ελεγκτές που διενήργησαν τον αρχικό έλεγχο.

Η απόφαση εκδίδεται εντός ενός μήνα και κοινοποιείται στον γεωργό εγγράφως, είτε ταχυδρομικά, είτε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή και μέσω της «Καρτέλας Αγρότη». Δεύτερη ένσταση για τον ίδιο έλεγχο δεν εξετάζεται.

Για περιπτώσεις ΟΕΒ, η προθεσμία ένστασης συμπίπτει με την προθεσμία υποβολής βεβαιώσεων (31 Ιανουαρίου ή 31 Μαρτίου 2026 για το 2025). Αν δεν προσκομιστεί βεβαίωση ή η ένσταση απορριφθεί, οι Περιφερειακές Υπηρεσίες δεν απαιτείται να προβούν σε περαιτέρω καταχώρηση.