10 + 1 Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση

Από σήμερα (12/6/2026), η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα εποχή στη διαχείριση της μετανάστευσης και του ασύλου, με την πλήρη εφαρμογή του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Πρόκειται για τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού μεταναστευτικού πλαισίου των τελευταίων δεκαετιών, η οποία φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες που ανέδειξαν οι μεγάλες μεταναστευτικές και προσφυγικές κρίσεις των προηγούμενων ετών, δημιουργώντας ένα πιο αποτελεσματικό, προβλέψιμο και κοινά εφαρμόσιμο σύστημα σε όλα τα κράτη-μέλη.

Το νέο πλαίσιο συνδυάζει την ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με ταχύτερες διαδικασίες εξέτασης αιτημάτων ασύλου, αποτελεσματικότερους μηχανισμούς επιστροφής για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και έναν μόνιμο μηχανισμό ευρωπαϊκής αλληλεγγύης προς τα κράτη που δέχονται τις μεγαλύτερες μεταναστευτικές πιέσεις. Παράλληλα, εισάγει ενιαίες διαδικασίες ελέγχου, καταγραφής και αξιολόγησης των αφίξεων, με στόχο τη μεγαλύτερη ασφάλεια, τη μείωση των δευτερογενών μετακινήσεων εντός της ΕΕ και τη διασφάλιση ίσων κανόνων εφαρμογής σε όλα τα κράτη-μέλη.

Για χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα, το νέο Σύμφωνο αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική θεσμική εξέλιξη, καθώς για πρώτη φορά προβλέπονται συγκεκριμένοι μηχανισμοί στήριξης σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδοτήσεων και επιχειρησιακής συνδρομής. Ταυτόχρονα, η χώρα καλείται να εφαρμόσει ένα νέο, αυστηρότερο αλλά και περισσότερο οργανωμένο σύστημα διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, το οποίο επηρεάζει τόσο τις διαδικασίες ασύλου όσο και τις πολιτικές επιστροφών και φύλαξης των συνόρων.

Ακολουθούν οι βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις για το τι αλλάζει στην πράξη με την εφαρμογή του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και ποιες είναι οι σημαντικότερες επιπτώσεις του για την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά.

– Τι αλλάζει βασικά με το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση;

Το νέο Σύμφωνο εισάγει αυστηρότερους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορα, ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, καθώς και υποχρεωτικό μηχανισμό ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τη στήριξη των κρατών πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα. Το νέο Σύμφωνο ψηφίστηκε μόνο από τη Νέα Δημοκρατία, η οποία στήριξε το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο διεκδικώντας αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων, ταχύτερες επιστροφές και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στήριξη για τις χώρες πρώτης γραμμής.

– Τι είναι το screening και ποιους αφορά;

Το screening είναι ο υποχρεωτικός αρχικός έλεγχος που εφαρμόζεται σε όλους όσοι εισέρχονται παράνομα στη χώρα, ανεξάρτητα από το αν υποβάλλουν αίτημα ασύλου. Περιλαμβάνει διαδικασίες ταυτοποίησης, υγειονομικού ελέγχου και εκτεταμένου ελέγχου ασφαλείας.

– Πόσο διαρκεί η διαδικασία screening;

Η διαδικασία ολοκληρώνεται εντός 7 ημερών στα σύνορα και εντός 3 ημερών στην ενδοχώρα.

– Τι συμβαίνει μετά την ολοκλήρωση του screening;

Μετά την ολοκλήρωση του screening, ο υπήκοος τρίτης χώρας οδηγείται είτε σε διαδικασία ασύλου, είτε σε διαδικασία επιστροφής, είτε σε διαδικασία μετεγκατάστασης σε άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

– Ποιοι υπάγονται στις ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα και τι ισχύει;

Στις ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα υπάγονται κυρίως πρόσωπα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου ή πρόσωπα που επιχειρούν να παραπλανήσουν τις εθνικές αρχές. Οι διαδικασίες αυτές ολοκληρώνονται υποχρεωτικά εντός 12 εβδομάδων. Κατά το διάστημα αυτό, ο αιτών δεν θεωρείται ότι έχει εισέλθει τυπικά στη χώρα, δεν έχει πρόσβαση στην αγορά εργασίας και τελεί υπό κράτηση ή αυστηρό περιορισμό.

– Τι προβλέπεται για όσους έχουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ;

Οι αιτούντες με αυξημένες πιθανότητες χορήγησης διεθνούς προστασίας υπάγονται στην κανονική διαδικασία ασύλου, εισέρχονται νόμιμα στη χώρα και έχουν πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση και στις λοιπές εγγυήσεις προστασίας.

– Τι συμβαίνει όταν απορρίπτεται μια αίτηση ασύλου;

Σε περίπτωση απόρριψης αίτησης ασύλου, εκδίδεται ταυτόχρονα απόφαση επιστροφής και ο απορριφθείς είτε αναχωρεί οικειοθελώς είτε απομακρύνεται αναγκαστικά από τις αρμόδιες αρχές.

– Ποιο είναι το βασικό όφελος της Ελλάδας από τον νέο μηχανισμό αλληλεγγύης;

Η Ελλάδα αποκτά θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή στήριξη μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδότησης και επιχειρησιακής βοήθειας, ώστε να μην αντιμετωπίζει μόνη της αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις.

– Τι αλλάζει με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας στο πλαίσιο του Κανονισμού Δουβλίνου;

Μέσα από τη συμφωνία με βασικές χώρες δευτερογενών ροών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία, διαγράφονται οι εκκρεμείς περιπτώσεις επιστροφών έως την έναρξη εφαρμογής του νέου Συμφώνου για το Άσυλο και τη Μετανάστευση. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα από τις 13 Ιουνίου μηδενίζει το βάρος παλαιών υποθέσεων και θωρακίζεται έναντι μελλοντικών μεταναστευτικών πιέσεων.

– Τι προβλέπεται για τα κέντρα επιστροφών (return hubs) εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Τα κέντρα επιστροφών (return hubs) είναι οργανωμένες δομές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες μπορούν να μεταφέρονται υπήκοοι τρίτων χωρών, των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί ή για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής. Στόχος τους είναι η αποτελεσματικότερη διαχείριση των επιστροφών και η αποτροπή της παράνομης παραμονής στην Ευρώπη. Το σχετικό θεσμικό πλαίσιο προβλέπεται από τον νέο Κανονισμό Επιστροφών της ΕΕ και συμπληρώνει το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση.

Η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία σε κοινή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων. Στόχος των πέντε χωρών είναι η σύναψη των πρώτων συμφωνιών με τρίτες χώρες (Αφρική) εντός του 2026, ώστε οι νέες δομές να καταστούν λειτουργικές από το 2027.

– Τι προβλέπεται για τις ασφαλείς χώρες καταγωγής και τον νέο Κανονισμό Επιστροφών;

Η Ελλάδα έχει ήδη ενσωματώσει βασικές προβλέψεις του νέου ευρωπαϊκού Κανονισμού Επιστροφών, με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής για πρόσωπα που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Παράλληλα, διατηρείται και ενισχύεται η εφαρμογή της έννοιας των ασφαλών χωρών καταγωγής, στις οποίες περιλαμβάνονται η Αίγυπτος, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές.

Για τους υπηκόους των συγκεκριμένων χωρών, οι αιτήσεις ασύλου εξετάζονται με ταχύτερες διαδικασίες, καθώς τεκμαίρεται ότι στις χώρες αυτές δεν υφίσταται γενικευμένος κίνδυνος δίωξης ή σοβαρής βλάβης. Σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης, ενεργοποιούνται άμεσα οι διαδικασίες επιστροφής, σύμφωνα με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.