Την έντονη ανησυχία της για την αυξανόμενη κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου στη χώρα μας εκφράζει η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων. Με 110 εγχώρια κρούσματα και 9 θανάτους έως τις 12 Αυγούστου, η Εταιρεία επισημαίνει ότι η περίοδος αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και τονίζει πως υπάρχει χρόνος για να περιοριστεί η περαιτέρω μετάδοση, με ταχύτητα, καλύτερο συντονισμό και στοχευμένες παρεμβάσεις.
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων αναγνωρίζει ότι το υπουργείο Υγείας, ο ΕΟΔΥ, οι Περιφέρειες και οι Δήμοι έχουν ήδη αναπτύξει και εφαρμόσει προγράμματα επιδημιολογικής και εντομολογικής επιτήρησης και καταπολέμησης των κουνουπιών.
Ωστόσο, «η σημερινή επιδημιολογική εικόνα επιβάλλει άμεση επανεκτίμηση και, όπου απαιτείται, κλιμάκωση των υφιστάμενων δράσεων. Οι παρεμβάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται στο σωστό σημείο, στον σωστό χρόνο και με επαρκή ένταση, σύμφωνα με τα επιδημιολογικά και εντομολογικά δεδομένα».
Τονίζει ότι η αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στους ψεκασμούς. Απαιτείται ολοκληρωμένη διαχείριση των διαβιβαστών, με συνδυασμό προνυμφοκτονίας, στοχευμένης ακμαιοκτονίας όπου ενδείκνυται, περιβαλλοντικής διαχείρισης, εντομολογικής επιτήρησης και συνεχούς αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων προτείνει τα ακόλουθα 12 άμεσα μέτρα:
1. ‘Αμεση κλιμάκωση των δράσεων στις περιοχές ενεργού μετάδοσης
Οι δήμοι στους οποίους έχουν καταγραφεί ανθρώπινα κρούσματα, καθώς και οι γειτονικές περιοχές με έντονη κυκλοφορία του ιού, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ζώνες αυξημένου κινδύνου.
Η καταγραφή ενός ανθρώπινου κρούσματος θα πρέπει να αποτελεί έναυσμα για άμεση επανεκτίμηση και εντατικοποίηση των δράσεων καταπολέμησης των κουνουπιών στην αντίστοιχη περιοχή.
2. Εντατικοποίηση της προνυμφοκτονίας
Να ενισχυθούν άμεσα οι συστηματικοί έλεγχοι και οι εφαρμογές προνυμφοκτόνων σε όλες τις εστίες αναπαραγωγής των κουνουπιών, με ιδιαίτερη έμφαση σε:
* φρεάτια ομβρίων,
* ρέματα και αρδευτικά κανάλια,
* στάσιμα νερά,
* εγκαταλειμμένες πισίνες,
* αγροτικές και περιαστικές εστίες,
* περιοχές με υψηλή πυκνότητα Culex.
Οι εφαρμογές πρέπει να επαναλαμβάνονται με βάση την αποτελεσματικότητά τους και όχι να περιορίζονται σε προκαθορισμένο ημερολογιακό πρόγραμμα.
3. ‘Αμεση και στοχευμένη ακμαιοκτονία (adulticides) όπου υπάρχει ενεργός μετάδοση
Όπου υπάρχει τεκμηριωμένη ή ισχυρά πιθανολογούμενη ενεργός μετάδοση, πρέπει να πραγματοποιούνται στοχευμένες εφαρμογές ακμαιοκτόνων, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα δημόσιας υγείας.
Οι εφαρμογές πρέπει να βασίζονται στα επιδημιολογικά και εντομολογικά δεδομένα και να επικεντρώνονται στις περιοχές με:
* ανθρώπινα κρούσματα,
* αυξημένη πυκνότητα Culex,
* θετικά δείγματα κουνουπιών για WNV,
* ή συνδυασμό των παραπάνω.
Στόχος δεν είναι ο αδιάκριτος ψεκασμός, αλλά η ταχεία μείωση της πυκνότητας των ενήλικων κουνουπιών στις εστίες ενεργού μετάδοσης.
Δεν είναι αργά για να παρέμβουμε. Η μείωση του πληθυσμού των διαβιβαστών μπορεί να περιορίσει τη μετάδοση κατά τις επόμενες εβδομάδες.
4. Δημοσιοποίηση των επιχειρησιακών δεδομένων
Το υπουργείο Υγείας και ο ΕΟΔΥ, σε συνεργασία με τις Περιφέρειες, καλούνται να δημοσιοποιήσουν:
* τον αριθμό των προνυμφοκτονικών και ακμαιοκτόνων εφαρμογών που έχουν πραγματοποιηθεί το 2026,
* τις περιοχές και τους δήμους που καλύφθηκαν,
* την έκταση που έχει υποβληθεί σε εφαρμογές.
Επιπλέον, σε εβδομαδιαία βάση:
* τον αριθμό των παγίδων και των δειγμάτων κουνουπιών που εξετάστηκαν,
* τον αριθμό, το ποσοστό και την κατανομή των θετικών για WNV δειγμάτων κουνουπιών,
* και τον αριθμό των έκτακτων παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν σε κάθε περιοχή μετά την εμφάνιση ανθρώπινων κρουσμάτων.
Η δημοσιοποίηση αυτών των στοιχείων είναι απαραίτητη για την αντικειμενική αξιολόγηση της επάρκειας και της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.
5. Να καταγραφεί ο χρόνος από το κρούσμα έως την παρέμβαση
Για κάθε περιοχή με ανθρώπινο κρούσμα θα πρέπει να καταγράφεται ο χρόνος:
αναγγελία κρούσματος → εντομολογική διερεύνηση → πρώτη στοχευμένη παρέμβαση.
Ο χρόνος από την αναγνώριση ενός κρούσματος έως την επιχειρησιακή παρέμβαση αποτελεί κρίσιμο δείκτη της αποτελεσματικότητας του συστήματος δημόσιας υγείας.
6. Εμπλουτισμός του «χάρτη κινδύνου» σε πραγματικό χρόνο
Ο ΕΟΔΥ, οι Περιφέρειες και οι Δήμοι πρέπει να λειτουργούν με ένα κοινό, δυναμικό σύστημα γεωγραφικής επιτήρησης που θα συνδυάζει: ανθρώπινα κρούσματα + θετικά κουνούπια + πυκνότητα κουνουπιών + περιβαλλοντικά δεδομένα + εφαρμογές καταπολέμησης.
Ο χάρτης αυτός θα πρέπει να επικαιροποιείται τουλάχιστον εβδομαδιαία και να αποτελεί τη βάση για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις παρεμβάσεις.
7. Ενίσχυση της εντομολογικής επιτήρησης
Να αυξηθεί ο αριθμός των παγίδων κουνουπιών στις περιοχές υψηλού κινδύνου και να υπάρχει ταχεία εργαστηριακή ανίχνευση του WNV.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα έγκαιρης ανίχνευσης της κυκλοφορίας του ιού στα κουνούπια πριν από την εμφάνιση μεγάλου αριθμού ανθρώπινων περιστατικών.
8. Επιθετική περιβαλλοντική διαχείριση των εστιών αναπαραγωγής
Οι Δήμοι πρέπει να αναλάβουν άμεση δράση για την εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής:
* καθαρισμός φρεατίων και ρεμάτων,
* απομάκρυνση στάσιμων υδάτων,
* καθαρισμός εγκαταλειμμένων οικοπέδων,
* έλεγχος εγκαταλειμμένων πισινών,
* απομάκρυνση αντικειμένων που συγκρατούν νερό,
* συστηματική διαχείριση υδάτων σε αστικές και περιαστικές περιοχές.
Η καταπολέμηση των κουνουπιών δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στα εντομοκτόνα.
9. Ειδική προστασία των ευάλωτων ομάδων
Να υπάρξει στοχευμένη ενημέρωση και προστασία των ατόμων ηλικίας >65 ετών και ιδιαίτερα όσων πάσχουν από ανοσοκαταστολή ή άλλα νοσήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νευροδιηθητικής νόσου.
Οι ομάδες αυτές πρέπει να ενημερωθούν με σαφείς και πρακτικές οδηγίες για την αποφυγή τσιμπημάτων, ιδιαίτερα κατά τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών.
10. Εντατική ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας/ετοιμότητα του ΕΣΥ
Να ενισχυθεί άμεσα η ενημέρωση των ιατρών και των νοσοκομείων σε όλη τη χώρα.
Ο πυρετός, η κεφαλαλγία, η σύγχυση, η διαταραχή επιπέδου συνείδησης, η αταξία, η μυϊκή αδυναμία, ο μυϊκός τρόμος ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα κατά την περίοδο μετάδοσης πρέπει να εγείρουν την υποψία λοίμωξης από WNV, ιδιαίτερα σε άτομα που διαμένουν ή έχουν εκτεθεί σε περιοχές αυξημένου κινδύνου.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη τόσο για την κλινική αντιμετώπιση όσο και για την επιδημιολογική επιτήρηση. Να εξασφαλιστούν εργαστήρια ώστε οι διαγνωστικές εξετάσεις για WNV να γίνονται άμεσα, χωρίς καθυστερήσεις.
Εν μέσω θέρους πολλές κλίνες ΜΕΘ είναι κλειστές λόγω απολύμανσης. Να καταβληθεί προσπάθεια να εξασφαλιστούν έγκαιρα κλίνες ΜΕΘ για όλους τους ασθενείς με WNV που τις χρειάζονται.
11. Ενιαία και σαφής επικοινωνιακή στρατηγική προς το κοινό
Η ενημέρωση πρέπει να είναι συνεχής, συγκεκριμένη και προσανατολισμένη στη συμπεριφορά.
Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ότι η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην αποφυγή των τσιμπημάτων:
* χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών,
* κατάλληλη ενδυμασία,
* χρήση σιτών,
* κλιματισμός όπου είναι διαθέσιμος,
* αποφυγή έκθεσης όταν η δραστηριότητα των κουνουπιών είναι αυξημένη,
* απομάκρυνση στάσιμων νερών από κατοικίες και αυλές.
Το μήνυμα πρέπει να είναι ιδιαίτερα έντονο στις περιοχές όπου έχουν ήδη καταγραφεί περιστατικά.
12. Εβδομαδιαία αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και άμεση αναπροσαρμογή
Η Πολιτεία δεν πρέπει να αξιολογεί την επιτυχία του προγράμματος με βάση τον αριθμό των ψεκασμών, αλλά με βάση το επιδημιολογικό και εντομολογικό αποτέλεσμα.
Κάθε εβδομάδα πρέπει να αξιολογούνται: νέα ανθρώπινα κρούσματα → νέα περιστατικά με μηνιγγίτιδα/εγκεφαλίτιδα → ποσοστά θετικών κουνουπιών → πυκνότητα κουνουπιών → παρεμβάσεις καταπολέμησης → χρόνος από το κρούσμα έως την παρέμβαση → αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Εάν οι δείκτες επιδεινώνονται, η απάντηση πρέπει να κλιμακώνεται άμεσα.
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων καλεί σε άμεση δράση
«Η σημερινή εικόνα δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Η περίοδος μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου δεν έχει ολοκληρωθεί και, συνεπώς, υπάρχει ακόμη σημαντικό χρονικό περιθώριο για να περιοριστεί η περαιτέρω μετάδοση», τονίζει η ΕΕΛ.
Αναγνωρίζει τις πολύπλευρες και αποτελεσματικές δράσεις που ήδη ανέλαβαν το υπουργείο Υγείας, ο ΕΟΔΥ, οι Περιφέρειες και οι Δήμοι και τους καλεί να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα επιδημιολογικά και εντομολογικά δεδομένα για άμεση κλιμάκωση των παρεμβάσεων στις περιοχές ενεργού μετάδοσης.
Η Ελλάδα έχει ήδη τις δομές και την τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Αυτό που απαιτείται τώρα είναι ταχύτητα, συντονισμός, στοχευμένες παρεμβάσεις και κλιμάκωση, τονίζεται στην ανακοίνωση της ΕΕΛ.
Η Εταιρεία Λοιμώξεων θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό:«Να μην περιμένουμε την περαιτέρω αύξηση των κρουσμάτων για να αυξήσουμε την ένταση των παρεμβάσεων. Η επιδημιολογική και εντομολογική επιτήρηση πρέπει να οδηγεί σε άμεση και στοχευμένη δράση. Η αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου είναι υπόθεση της Πολιτείας αλλά και των πολιτών και απαιτεί δράση τώρα».
