Το νέο κληρονομικό δίκαιο που από χθες Τρίτη (19.5.26) αποτελεί νόμο του κράτους φιλοδοξεί να αποτελέσει τομή στην επίλυση κληρονομικών ζητημάτων και έρχεται να θεραπεύσει άλυτα ζητήματα δεκαετιών που ταλάνιζαν τις ελληνικές οικογένειες και παρακώλυαν την οικονομία και την επιχειρηματικότητα. Η αναμόρφωσή του ήταν απολύτως επιβεβλημένη, καθώς το δίκαιο κληρονομιών παρέμενε αμετάβλητο επί 80 ολόκληρα χρόνια.
Οι αλλαγές στο νέο κληρονομικό δίκαιο είναι μεγάλες, καθώς οι συντάκτες του προσπάθησαν να ενσωματώσουν όλα τα ζητήματα, αναφορικά με τις κληρονομιές, που έχουν ανακύψει τα τελευταία χρόνια από τις νέες μορφές οικογένειας αλλά και την αλλαγή του τουριστικού και επιχειρηματικού μοντέλου στη χώρα.
Καταργούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες;
Όχι, δεν καταργούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες, αλλά αυστηροποιούνται οι όροι ώστε αυτές να θεωρούνται έγκυρες κατά το νόμο. Σε περίπτωση ιδιόγραφης διαθήκης με λήπτες της κληρονομίας πρώτου βαθμού συγγενείς (παιδιά, σύζυγος), αυτή θεωρείται έγκυρη εντός διετίας από τη σύνταξή της. Πέραν της διετίας, απαιτείται γραφολογικός έλεγχος του θανόντος. Αν τώρα η ιδιόγραφη διαθήκη αναφέρει ως κληρονομούμενο πρόσωπο εκτός του στενού κύκλου της οικογένειας, τότε απαιτείται γραφολογικός έλεγχος εξαρχής.
Αλλάζουν οι όροι για τη δημόσια και μυστική διαθήκη;
Ναι, απλοποιείται η διαδικασία στην περίπτωση δημόσιας ή μυστικής διαθήκης, κατά το άνοιγμα της οποίας, απαιτείται πλέον μόνο παρουσία συμβολαιογράφου και δύο μάρτυρες. Για πρώτη φορά έχει δικαίωμα σύνταξη διαθήκης ανήλικος, που έχει συμπληρώσει τα 16 χρόνια. Επίσης, μια πολύ σημαντική καινοτομία που εισάγεται και αποτελούσε σοβαρή έλλειψη, είναι η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης μέσω υπολογιστή και ειδικού λογισμικού για άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου.
Τι ισχύει για τις διαθήκες τροφίμων που κληροδοτούν ιδρύματα, οίκους ευγηρίας κτλ;
Δε λαμβάνονται υπόψη οι διαθήκες που συντάσσονται από τρόφιμους σε ιδρύματα, ειδικές δομές φιλοξενίας, οίκους ευγηρίας, κλινικές και ορίζουν ως κληρονόμους τη διοίκηση ή την ιδιοκτησία του εκάστοτε κέντρου, ελάχιστες εξαιρέσεις. Η διάταξη έρχεται να διορθώσει στρεβλώσεις του παρελθόντος, οι οποίες οδήγησαν μέχρι και στην τέλεση εγκλημάτων, όπως κατηγορούνται για παράδειγμα οι ιδιοκτήτες του γηροκομείου «Αγία Σκέπη» στα Χανιά κ.α.
Αλλάζουν τα ποσοστά κληρονομιάς εντός οικογένειας;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις αλλάζουν. Στην περίπτωση οικογένειας με ένα παιδί, ο χήρος ή η χήρα κληρονομεί πλέον το 1/3 της περιουσίας, αντί του 1/4 που ίσχυε πριν. Στην περίπτωση περισσότερων παιδιών στην οικογένεια, ο/η σύζυγος συνεχίζει να κληρονομεί το 1/4 της περιουσίας. Στην περίπτωση που δεν υπάρχουν παιδιά, ο χήρος/ χήρα κληρονομεί πρώτος, όλη την κληρονομιά (πριν από τους γονείς, ή άλλους συγγενείς). Τα ίδια ακριβώς δικαιώματα έχει και ο/η σύζυγος μέσω συμφώνου συμβίωσης. Σύζυγος που βρισκόταν σε διάσταση με τον αποθανόντα για πάνω από δύο χρόνια, αλλά δεν είχε πάρει διαζύγιο, δεν τον κληρονομεί. Φεύγουν από την κληρονομική διαδοχή προπαππούδες και προγιαγιάδες.
Τι ισχύει με τους συντρόφους εκτός γάμου;
Μια από τις μεγαλύτερες καινοτομίες του νέου κληρονομικού δικαίου είναι η πρόβλεψη κληρονομικού δικαιώματος σε συντρόφους εκτός γάμου, που επί χρόνια διατηρούσαν ελεύθερη σχέση με τον θανόντα. Εφόσον μπορούν να πιστοποιήσουν ότι διατηρούσαν σχέση άνω των 3 ετών με τον αποθανόντα, τον κληρονομούν, με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν άλλοι εγγύτεροι συγγενείς. Ο δικαιούχος σύντροφος θα πρέπει να κάνει σχετική αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από το θάνατο του συντρόφου του. Σε διαφορετική περίπτωση, η περιουσία μεταβιβάζεται στο δημόσιο. Στην περίπτωση τώρα που υπάρχουν παιδιά του κληρονομούμενου, ο/η σύντροφος διατηρεί το δικαίωμα διαμονής στο σπίτι που ζούσε με τον σύντροφό της επί ένα χρόνο, ενώ διεκδικεί και τις δαπάνες που έκανε, σε περίπτωση νοσηλείας ή φροντίδας του συντρόφου μέχρι το θάνατό του. Υπάρχει πάντα η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από τον διαθέτη, ώστε να διασφαλίσει τον/ την σύντροφό του, πέραν αμφισβήτησης.
Τι ισχύει με τις εξ αδιαιρέτου κληρονομιές;
Σημαντικές αλλαγές και σε αυτό το πεδίο. Για πρώτη φορά, η νόμιμη μοίρα από εμπράγματη γίνεται ενοχική. Τι σημαίνει αυτό; Ότι στην περίπτωση ακινήτων με περισσότερους του ενός κληρονόμους, δεν κληρονομούνται εξ αδιαιρέτου, αλλά μπορεί όποιος το επιθυμεί να λάβει τη μερίδα που δικαιούται σε χρήμα, λαμβάνοντας τη μισή αξία του μεριδίου του ακίνητου σε ζεστό χρήμα. Με αυτό τον τρόπο, μπαίνει τέλος στα ακίνητα που ρημάζουν και δε μπορούν να αξιοποιηθούν επενδυτικά ή επιχειρηματικά, όταν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι και δε συμφωνούν μεταξύ τους.
Όταν κάποιος κληρονομεί και χρέη, τα πληρώνει από την τσέπη του;
Όχι, ο κληρονόμος που ως κληροδότημα μπορεί να λαμβάνει και χρέη, δεν υποχρεούται να τα αποπληρώσει από την ατομική περιουσία που είχε έως τότε. Αν όμως εκμεταλλευτεί οικονομικά το κληρονομούμενο ακίνητο, για παράδειγμα το πουλήσει, το νοικιάσει, τότε τυχόν χρέη θα πρέπει να αποπληρωθούν και από την προσωπική του περιουσία.
Τι δυνατότητες δίνουν οι κληρονομικές συμβάσεις;
Πολλές και κυρίως επιλύουν μεγάλα προβλήματα που συχνά δημιουργούνται εντός οικογενειών με μεγάλη οικονομική επιφάνεια και πολλά κληρονομικά στοιχεία. Υπάρχουν δύο τύποι κληρονομικών συμβάσεων: Η κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου και η σύμβαση παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα. Στην πρώτη περίπτωση, ο συντάκτης της διαθήκης έχει τη δυνατότητα να συνάψει μια κληρονομική σύμβαση με την οποία να ορίζει ρητά ποιος και τι κληρονομεί μετά θΆνατον ο καθένας. Η σύμβαση είναι συμφωνημένη και δεσμευτική και για τις δύο πλευρές. Όσο ζει ο συντάκτης της διαθήκης, συνεχίζει ο ίδιος να είναι ο κύριος και διαχειριστής της περιουσίας του. Σε άλλη περίπτωση, ο συντάκτης διαθήκης μπορεί να συμφωνήσει με το φροντιστή του (νοσηλεύτρια, οικιακή οικονόμο κτλ) και να συντάξει κληρονομική σύμβαση με την οποία θα ορίζεται ότι της αφήνει συγκεκριμένο ή όλα τα περιουσιακά του στοιχεία, με τη δέσμευση να τον φροντίζει όσο ζει. Αντίθετα, υπάρχει και η δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης με την οποία ο κληρονόμος δηλώνει ρητά ότι μετά το θάνατο του κληροδότη δε θα διεκδικήσει την περιουσία του.
Δικαιούνται κληρονομιάς καταδικασμένοι για κακουργήματα;
Με τον προηγούμενο νόμο ναι. Με το νέο νόμο όσοι τελεσίδικα καταδικαστούν για έγκλημα κατά ζωής ή γενετήσιας ελευθερίας, δηλαδή διαπράξουν δολοφονία ή βιάσουν ή κακοποιήσουν σεξουαλικα, τότε χάνουν το κληρονομικό τους δικαίωμα.
Μπορεί ο γονέας να αποκληρώσει το παιδί του επικαλούμενος την κακή του συμπεριφορά;
Πλέον ναι, κατά το νέο νόμο η βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά, που εκδηλώνει αχαριστία, περιφρόνηση και αδιαφορία για τον κληρονομούμενο, δικαιολογεί την αποκλήρωση του παιδιού από τον γονέα του.
