Οι μεταφορές χρημάτων μέσω IRIS αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητας για εκατομμύρια πολίτες, καθώς επιτρέπουν την άμεση αποστολή ποσών από έναν τραπεζικό λογαριασμό σε άλλον. Ωστόσο, η ευκολία της διαδικασίας δεν σημαίνει ότι όλες οι συναλλαγές έχουν την ίδια φορολογική αντιμετώπιση. Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων μπορεί να ζητήσει εξηγήσεις για την προέλευση και τον σκοπό μιας μεταφοράς, όταν προκύπτουν στοιχεία που χρειάζονται διερεύνηση. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η αιτιολογία που συμπληρώνει ο αποστολέας, η οποία πρέπει να περιγράφει με σαφήνεια και ακρίβεια τον πραγματικό λόγο της συναλλαγής. Μια απλή επιστροφή χρημάτων για κοινά έξοδα δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως μια επαγγελματική αμοιβή ή μια χρηματική δωρεά, ενώ η αναγραφή μιας περιγραφής δεν αρκεί από μόνη της για να αποκλείσει έναν φορολογικό έλεγχο.
Η αιτιολογία μιας συναλλαγής είναι χρήσιμο να είναι σύντομη, συγκεκριμένη και να ανταποκρίνεται στα πραγματικά περιστατικά. Όταν κάποιος επιστρέφει χρήματα που του είχε δανείσει ένας φίλος, συμμετέχει στα έξοδα ενός κοινού γεύματος ή καταβάλλει το μερίδιό του για έναν λογαριασμό, η περιγραφή της μεταφοράς πρέπει να αποτυπώνει τον συγκεκριμένο σκοπό. Ενδεικτικά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν διατυπώσεις όπως «Συμμετοχή σε κοινό γεύμα», «Επιστροφή χρημάτων» ή «Κοινά έξοδα», εφόσον αυτές ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Αντίθετα, μια αόριστη αιτιολογία δεν βοηθά στην τεκμηρίωση της συναλλαγής, ιδιαίτερα όταν ζητηθούν διευκρινίσεις από τις φορολογικές Αρχές. Η σωστή περιγραφή μπορεί να διευκολύνει την εξήγηση μιας μεταφοράς, δεν αποτελεί όμως απόδειξη από μόνη της ούτε απαλλάσσει τον φορολογούμενο από ενδεχόμενες υποχρεώσεις.
Η Εφορία έχει τη δυνατότητα να εξετάζει τραπεζικές κινήσεις όταν υπάρχουν ενδείξεις που δικαιολογούν φορολογική διερεύνηση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν περιπτώσεις στις οποίες οι συναλλαγές δεν συμβαδίζουν με τα δηλωμένα εισοδήματα ή εμφανίζεται συστηματική είσπραξη χρημάτων από διαφορετικά πρόσωπα. Για παράδειγμα, η μεταφορά 30 ευρώ από έναν φίλο για τη συμμετοχή του σε ένα κοινό γεύμα έχει διαφορετικό χαρακτήρα από την τακτική λήψη ποσών από πολλούς αποστολείς, όταν αυτά ενδέχεται να συνδέονται με επαγγελματική δραστηριότητα. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να ζητηθούν διευκρινίσεις και δικαιολογητικά για την πραγματική φύση των εισπράξεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συχνή μεταφορά αποτελεί παράβαση, αλλά ότι πρέπει να μπορεί να εξηγηθεί η προέλευση των χρημάτων και ο λόγος για τον οποίο καταβλήθηκαν.
Οι μεταφορές χρημάτων από γονείς προς παιδιά, ιδιαίτερα όταν αφορούν φοιτητές που χρειάζονται οικονομική υποστήριξη, δεν αποτελούν αυτομάτως φορολογητέο εισόδημα. Ποσά που αποστέλλονται για την κάλυψη ενοικίου, τροφίμων, μετακινήσεων, λογαριασμών ή εξόδων σπουδών πρέπει να εξετάζονται με βάση την πραγματική τους αιτία. Ωστόσο, χρειάζεται να γίνεται διάκριση ανάμεσα στην κάλυψη καθημερινών αναγκών και σε μια χρηματική παροχή που έχει τον χαρακτήρα δωρεάς ή γονικής παροχής. Στη δεύτερη περίπτωση ενδέχεται να εφαρμόζονται συγκεκριμένοι φορολογικοί κανόνες και διαδικασίες δήλωσης. Αντίστοιχα, μια χρηματική δωρεά μεταξύ φίλων δεν έχει την ίδια φορολογική αντιμετώπιση με μια παροχή από γονέα προς παιδί, καθώς λαμβάνεται υπόψη και ο βαθμός συγγένειας. Για τις προβλεπόμενες διαδικασίες δήλωσης δωρεών και γονικών παροχών χρησιμοποιείται η εφαρμογή myPROPERTY της ΑΑΔΕ.
Η ίδια υπηρεσία άμεσων πληρωμών μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συναλλαγές με εντελώς διαφορετικό φορολογικό χαρακτήρα. Όταν κάποιος επιστρέφει χρήματα που είχε δανειστεί ή συμμετέχει σε κοινές δαπάνες, είναι χρήσιμο να διατηρεί στοιχεία που τεκμηριώνουν τον λόγο της πληρωμής. Όταν ένα ποσό δίνεται χωρίς υποχρέωση επιστροφής, μπορεί να εμπίπτει στους κανόνες για τις δωρεές ή τις γονικές παροχές, ανάλογα με τη σχέση των εμπλεκομένων, το ύψος του ποσού και τις νόμιμες προϋποθέσεις. Αντίθετα, όταν η πληρωμή αφορά πώληση προϊόντος ή παροχή υπηρεσίας, ενδέχεται να αποτελεί επαγγελματικό έσοδο, για το οποίο ισχύουν οι υποχρεώσεις έκδοσης παραστατικών και φορολογικής καταχώρισης. Η χρήση του IRIS δεν μετατρέπει μια επαγγελματική είσπραξη σε ιδιωτική συναλλαγή.
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι χρήστες είναι ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρηματικό όριο κάτω από το οποίο μια μεταφορά θεωρείται αυτομάτως ασφαλής από φορολογικό έλεγχο. Δεν ισχύει, για παράδειγμα, ότι τα 50 ή τα 100 ευρώ δεν μπορούν να εξεταστούν, ούτε ότι κάθε μεγαλύτερο ποσό φορολογείται υποχρεωτικά. Η ΑΑΔΕ αξιολογεί την πραγματική αιτία της συναλλαγής, τη συχνότητα με την οποία πραγματοποιούνται μεταφορές και τη συνολική εικόνα των οικονομικών κινήσεων. Επομένως, το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα αποστέλλονται, αλλά γιατί μεταφέρονται και κατά πόσο μπορεί να τεκμηριωθεί ο σκοπός τους.
