Ένα νέο μοντέλο για το Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο πηγαίνει πολύ πέρα από μια απλή αλλαγή των Πανελλαδικών Εξετάσεων, περιγράφει η Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, που δίνεται από τον Πρόεδρο της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου κ. Μιχάλη Σφακιανάκη στους εκπροσώπους των κομμάτων.
-ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ
ΛΥΚΕΙΟ · ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ
Βασικά πορίσματα και ανοιχτές επιλογές πολιτικής
Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων
Πέντε βασικές αφετηρίες που αναδεικνύονται από τη μέχρι σήμερα επεξεργασία
1
Ενίσχυση του παιδαγωγικού και μορφωτικού ρόλου του Λυκείου
Το Λύκειο δεν εξαντλείται στην προετοιμασία για την πρόσβαση στα ΑΕΙ· ολοκληρώνει τη γενική παιδεία και διατηρεί σαφή παιδαγωγική και μαθησιακή αξία.
2
Κοινός μορφωτικός πυρήνας με αναγνώριση διαφορετικών κλίσεων και επιλογών
Όλοι οι μαθητές χρειάζονται έναν κοινό πυρήνα γνώσεων και γραμματισμών, ικανοτήτων και δεξιοτήτων, στάσεων και αξιών, χωρίς αυτόνα αναιρεί τις διαφορετικές κλίσεις και επιλογές.
3
Συνοχή μαθησιακών στόχων, διδασκαλίας και αξιολόγησης
Τα Προγράμματα Σπουδών, η διδακτική πράξη και η αξιολόγηση της μάθησης χρειάζεται να εξελίσσονται συντονισμένα και να υπηρετούν κοινά μαθησιακά αποτελέσματα.
4
Ισότητα και συμπερίληψη ως προϋποθέσεις της μάθησης
Η ισότητα δεν εξαντλείται σε κοινούς κανόνες ή ίδια μεταχείριση. Προϋποθέτει σχολείο που ανταποκρίνεται στις διαφορετικές αφετηρίες και ανάγκες, ώστε κάθε παιδί να μπορεί να συμμετέχει, να μαθαίνει και να προοδεύει.
5
Εκπαιδευτικός και σχολική μονάδα ως κρίσιμοι φορείς υλοποίησης της αλλαγής
Η αλλαγή προϋποθέτει επιστημονική και παιδαγωγική επάρκεια, διαρκή επαγγελματική ανάπτυξη, συνεργασία και ουσιαστική υποστήριξη του εκπαιδευτικού έργου και της σχολικής μονάδας.
Οι αφετηρίες αυτές προκύπτουν από τη σύνθεση των Πυλώνων και των Διαπυλωνικών Ομάδων και λειτουργούν ως πλαίσιο αναφοράς για τη συζήτηση και την αποτίμηση των επιμέρους επιλογών πολιτικής.
Στο τραπέζι μπαίνουν ταυτόχρονα ο τρόπος αξιολόγησης των μαθητών, η πιστοποίηση της ολοκλήρωσης του Λυκείου, η πρόσβαση στα ΑΕΙ, η αναδιάρθρωση της ύλης, ο ρόλος του σχολείου και ένα νέο Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Αρχείο Μαθητή.
Η κεντρική φιλοσοφία της Επιτροπής είναι ότι το Λύκειο δεν πρέπει να εξαντλείται στην προετοιμασία για την είσοδο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά να διατηρεί αυτοτελή παιδαγωγικό και μορφωτικό χαρακτήρα, με έναν κοινό πυρήνα γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και αξιών για όλους τους μαθητές.
Τρεις διαφορετικές λειτουργίες
Ο νέος σχεδιασμός διαχωρίζει καθαρά τρεις λειτουργίες που σήμερα συχνά συγχέονται: την καθημερινή αξιολόγηση της μαθησιακής πορείας, την πιστοποίηση ότι ο μαθητής ολοκλήρωσε επιτυχώς το Λύκειο και τη συγκριτική διαδικασία επιλογής για την είσοδο στα πανεπιστήμια.
Ακριβώς πάνω σε αυτόν τον διαχωρισμό οικοδομούνται και τα τρία βασικά σενάρια που βρίσκονται υπό συζήτηση.
| Σενάριο | Εθνικό Απολυτήριο | Πρόσβαση στα ΑΕΙ |
|---|---|---|
| 1ο | Κυρίως μέσω ενδοσχολικής αξιολόγησης | Ξεχωριστές εθνικές εξετάσεις |
| 2ο | Εθνικές εξετάσεις για το Απολυτήριο | Δεύτερες, ξεχωριστές εξετάσεις για τα ΑΕΙ |
| 3ο | Μία ενιαία εθνική διαδικασία | Η ίδια εξέταση με διαφορετικό τρόπο υπολογισμού για Απολυτήριο και ΑΕΙ |
Η Έκθεση δεν καταλήγει ακόμη σε μία από αυτές τις επιλογές και αφήνει ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, όπως εάν ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου θα συμμετέχει στην κατάταξη για τα πανεπιστήμια, με ποια βαρύτητα, εάν θα συνυπολογίζεται μόνο η Γ΄ Λυκείου ή και η Β΄, αλλά και πόσο θα μετρά η ενδοσχολική αξιολόγηση.
Δεύτερη ευκαιρία και «Clearing»
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εξετάζονται είναι η δυνατότητα δεύτερης ευκαιρίας, ώστε ένας μαθητής να μπορεί να βελτιώσει τον βαθμό του ή να επανεξεταστεί σε συγκεκριμένα μαθήματα ή ενότητες, χωρίς όμως η διαδικασία αυτή να δημιουργεί νέες κοινωνικές ανισότητες.
Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή διαδικασίας Clearing για τις θέσεις των ΑΕΙ που μένουν κενές μετά την κύρια εισαγωγή. Η λογική είναι να υπάρχει συμπληρωματική κατανομή των διαθέσιμων θέσεων με προκαθορισμένα κριτήρια και χωρίς νέα εξεταστική διαδικασία, ώστε να περιοριστεί το σημερινό φαινόμενο χιλιάδων κενών θέσεων στα πανεπιστήμια.
Μία εξέταση ή δύο «πύλες» μέσα στη Γ΄ Λυκείου
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης διαφορετικές αρχιτεκτονικές ως προς τον χρόνο διεξαγωγής των εξετάσεων.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται η δυνατότητα κεντρικών εξετάσεων με δεύτερη εξεταστική περίοδο για βελτίωση βαθμού, αλλά και το σενάριο δύο εξεταστικών «πυλών» μέσα στη Γ΄ Λυκείου, ώστε η εξεταστέα ύλη και το άγχος να μην συγκεντρώνονται αποκλειστικά σε μία τελική περίοδο.
Η ίδια η Έκθεση, πάντως, αναγνωρίζει ότι ένα τέτοιο μοντέλο θα πρέπει να εξεταστεί και ως προς τον κίνδυνο απώλειας διδακτικού χρόνου και αποδιοργάνωσης της σχολικής χρονιάς.
Λιγότερη ύλη και απομάκρυνση από την αποστήθιση
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο περιεχόμενο του Λυκείου, καθώς η Επιτροπή εντοπίζει υπερφόρτωση της ύλης, ασυνέχειες μεταξύ των βαθμίδων και αναντιστοιχία ανάμεσα στα Προγράμματα Σπουδών, στο εκπαιδευτικό υλικό και στον τρόπο αξιολόγησης.
Η κατεύθυνση που προτείνεται είναι ελάφρυνση και αναδιάταξη της ύλης, με έναν σαφέστερο πυρήνα ουσιωδών γνώσεων, διαθεματική και διεπιστημονική προσέγγιση και μεγαλύτερη έμφαση στη διερευνητική μάθηση.
Παράλληλα, η αξιολόγηση προτείνεται να μετακινηθεί από τη λογική της αποστήθισης προς την αξιολόγηση ικανοτήτων και της εφαρμογής της γνώσης, με δικλίδες όμως που θα διασφαλίζουν ότι οι μαθητές διαφορετικών σχολείων αξιολογούνται με συγκρίσιμους όρους.
Νέο «Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Αρχείο» για κάθε μαθητή
Μία από τις πιο εκτεταμένες προτάσεις αφορά τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου Ψηφιακού Εκπαιδευτικού Αρχείου Μαθητή, το οποίο θα λειτουργεί ως ψηφιακός χάρτης ολόκληρης της εκπαιδευτικής του διαδρομής.
Στον κεντρικό πυρήνα προβλέπεται να βρίσκεται το MySchool, με τα επίσημα δεδομένα για τάξη, μαθήματα, βαθμούς, απουσίες, προαγωγή και σχολικό ιστορικό, ενώ σε ξεχωριστά επίπεδα θα μπορούν να καταγράφονται γλωσσομάθεια, ψηφιακές δεξιότητες, πιστοποιήσεις, projects, εθελοντισμός, τέχνες, αθλητισμός και άλλες δραστηριότητες.
Η Επιτροπή, πάντως, επιχειρεί να βάλει όρια: το portfolio προτείνεται να είναι συμπληρωματικό και μη βαθμολογούμενο, χωρίς να χρησιμοποιείται για την πρόσβαση στα ΑΕΙ, ενώ τα ευαίσθητα υποστηρικτικά δεδομένα θα πρέπει να διαχωρίζονται από το επίσημο ακαδημαϊκό αρχείο και να είναι προσβάσιμα μόνο όπου είναι πραγματικά αναγκαίο.
Τεχνητή νοημοσύνη, αλλά με ανθρώπινη εποπτεία
Η Έκθεση ανοίγει ακόμη και τη συζήτηση για τη χρήση μαθησιακής αναλυτικής και Τεχνητής Νοημοσύνης, θέτοντας όμως σαφές όριο: τέτοια εργαλεία δεν πρέπει να οδηγούν σε αδιαφανή ταξινόμηση των μαθητών ή σε αλγοριθμική διαχείρισή τους.
Η χρήση τους θα πρέπει να υπηρετεί συγκεκριμένες παιδαγωγικές ανάγκες, με ανθρώπινη εποπτεία και τον εκπαιδευτικό στο επίκεντρο.
Οι αποφάσεις που ακόμη δεν έχουν ληφθεί
Παρά το εύρος των προτάσεων, πολλά από τα πιο κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά: αν θα υπάρχουν εθνικές εξετάσεις για το ίδιο το Απολυτήριο, αν και πόσο θα μετρά ο σχολικός βαθμός για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, ποιες τάξεις θα συμμετέχουν στη διαμόρφωση του τελικού βαθμού, αν οι μαθητές θα εξετάζονται μία ή περισσότερες φορές και με ποιον τρόπο θα εξασφαλίζεται πραγματική συγκρισιμότητα μεταξύ σχολείων.
Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση που ανοίγει η Ενδιάμεση Έκθεση δεν αφορά μόνο το ερώτημα «τι θα αντικαταστήσει τις Πανελλαδικές», αλλά ένα πολύ μεγαλύτερο σχέδιο αναδιοργάνωσης του Λυκείου.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της: το Εθνικό Απολυτήριο παρουσιάζεται όχι ως μία νέα εξέταση, αλλά ως αφορμή για να αλλάξει συνολικά η αρχιτεκτονική των τελευταίων σχολικών χρόνων, από την ύλη και την αξιολόγηση έως τη λειτουργία του σχολείου και το ψηφιακό αποτύπωμα κάθε μαθητή.
