ΦΕΚ: Τι αλλάζει από σήμερα Δευτέρα 16/5 σε σχολεία, ΑΕΙ, ΣΔΕ, ΙΕΚ, Φροντιστήρια και Κέντρα Ξένων Γλωσσών

Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ B 2369 – 14.05.2022 η ΚΥΑ Δ1α/Γ.Π.οικ. 27397 με τα έκτακτα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς του κορωνοϊού COVID-19 σε σχολεία και πάσης φύσεως εκπαιδευτικές δομές

Η ισχύς του ΦΕΚ ξεκινά από τη Δευτέρα, 16 Μαΐου 2022 και ώρα 06:00 έως και την Τετάρτη, 1 Ιουνίου 2022 και ώρα 06:00.

Διά ζώσης εκπαιδευτική λειτουργία όλων των σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης (νηπιαγωγείων, δημοτικών, ολοήμερων σχολείων, γυμνασίων και λυκείων γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης) της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινής υπουργικής απόφασης (Β’ 4187), όπως εκάστοτε ισχύει.

Ανεμβολίαστοι εκπαιδευτικοί

ΣχετικάΆρθρα

Υπουργείο Παιδείας: Έκτακτη επιχορήγηση 5 εκατ. ευρώ σε 11 ΑΕΙ για αναδρομικά

30/07/2026

Ν. Παπαθανάσης: 12 εκατ. ευρώ μέσω ΕΣΠΑ για δράσεις απόκτησης διδακτικής εμπειρίας σε ΑΕΙ από κατόχους διδακτορικού διπλώματος

30/07/2026

Οι εκπαιδευτικοί που δεν έχουν πλήρως εμβολιασθεί ή νοσήσει, κατά την έννοια των παρ. 2 και 3 του άρθρου 9, υποχρεούνται στη διενέργεια διαγνωστικού ελέγχου για κορωνοϊό COVID-19 μία (1) φορά την εβδομάδα (PCR ή rapid test, με δαπάνη τους, πριν την Τρίτη, έως σαράντα οκτώ (48) ώρες πριν από την προσέλευση τους στις εκπαιδευτικές δομές, σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει.

Διαχείριση στενών επαφών επιβεβαιωμένου κρούσματος λοίμωξης COVID-19 εντός και εκτός σχολικού πλαισίου σύμφωνα με τα στοιχεία της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει.

Φροντιστήρια

Διά ζώσης εκπαιδευτική λειτουργία των φροντιστηρίων και των κέντρων ξένων γλωσσών σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει. Οι εκπαιδευτικοί των φροντιστηρίων και των κέντρων ξένων γλωσσών, που δεν προσκομίζουν πιστοποιητικό εμβολιασμού ή βεβαίωση νόσησης, υποβάλλονται σε διαγνωστικό εργαστηριακό έλεγχο (rapid test ή PCR) που διενεργείται μία (1) φορά την εβδομάδα με δαπάνη τους, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 2 του Κεφαλαίου Α’ του άρθρου 3 της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινής υπουργικής απόφασης (Β’ 4187), όπως εκάστοτε ισχύει. Για το λοιπό προσωπικό των φροντιστηρίων/κέντρων ξένων γλωσσών εφαρμόζεται αντιστοίχως ό,τι ισχύει κάθε φορά στον ιδιωτικό τομέα.

Εκπαιδευτικές διαδικασίες σε δομές κράτησης

Λειτουργία όλων των εκπαιδευτικών διαδικασιών που πραγματοποιούνται σε δομές εντός των Καταστημάτων Κράτησης, με φυσική παρουσία των εκπαιδευόμενων/καταρτιζόμενων και των εκπαιδευτών, σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

ΙΕΚ

Διά ζώσης λειτουργία των Ινστιτούτων Επαγγελματικής Κατάρτισης (Ι.Ε.Κ.) με φυσική παρουσία καταρτιζόμενων και εκπαιδευτών, σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Μαθητεία

Παρακολούθηση με φυσική παρουσία των μαθητευόμενων και του εκπαιδευτικού και διδακτικού προσωπικού του Μεταλυκειακού Έτους – Τάξης Μαθητείας ΕΠΑ.Λ., σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Διενέργεια πρακτικής άσκησης/μαθητείας των καταρτιζόμενων των Ι.Ε.Κ. και των μαθητευόμενων του Μεταλυκειακού Έτους – Τάξης Μαθητείας ΕΠΑ.Λ., σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

ΚΕΔΙΒΙΜ

Διά ζώσης λειτουργία των Κέντρων Διά Βίου Μάθησης (Κ.Δ.Β.Μ.) και διενέργεια πρακτικής άσκησης με φυσική παρουσία εκπαιδευόμενων, εκπαιδευτών, εκπαιδευτικού και διδακτικού προσωπικού, σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Λειτουργία των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας

Λειτουργία των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας (Σ.Δ.Ε.) Α΄ και Β΄ Κύκλου, με φυσική παρουσία των εκπαιδευόμενων/και των εκπαιδευτών, σύμφωνα με τα μέτρα προστασίας και πρόληψης που ορίζονται στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει. Οι εκπαιδευτές/τριες, καθώς και το εκπαιδευτικό και διδακτικό προσωπικό, οι οποίοι δεν έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους έναντι του κορωνοϊού COVID-19, καθώς και όσοι δεν έχουν ιστορικό νόσησης εντός του τελευταίου εξαμήνου, υποβάλλονται με δαπάνη τους σε διαγνωστικό έλεγχο (rapid test ή PCR) μία (1) φορά την εβδομάδα, πριν από την Τρίτη και έως σαράντα οκτώ (48) ώρες πριν από την προσέλευσή τους στην εκπαιδευτική δομή και προσέρχονται με την επίδειξη βεβαίωσης αρνητικού αποτελέσματος.

Εξ αποστάσεως διδασκαλία

Διενέργεια σύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας κατ’ εφαρμογή της κοινής απόφασης της Υπουργού και της Υφυπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων υπό στοιχεία 111525/ΓΔ4/9.9.2021 «Παροχή σύγχρονης εξ αποστάσεως εκπαίδευσης για το σχολικό έτος 2021-2022» (Β΄ 4188), όπως εκάστοτε ισχύει.

Επιπλέον, δίδεται η δυνατότητα παροχής σύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας και στις παρακάτω πρόσθετες περιπτώσεις:

– Για την αναπλήρωση εκπαιδευτικού ή μέλους Ε.Ε.Π.- Ε.Β.Π. πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (δασκάλου ή νηπιαγωγού μη ειδικότητας) που νοσεί λόγω κορωνοϊού COVID-19 ή βρίσκεται σε απομόνωση σύμφωνα με τα εκάστοτε ισχύοντα υγειονομικά πρωτόκολλα και δεν υπάρχει η δυνατότητα φυσικής αναπλήρωσής του.

– Από εκπαιδευτικούς και μέλη Ε.Ε.Π.-Ε.Β.Π. που νοσούν λόγω κορωνοϊού COVID-19 ή βρίσκονται σε απομόνωση σύμφωνα με τα εκάστοτε ισχύοντα υγειονομικά πρωτόκολλα, σε προαιρετική βάση και εφόσον είναι σε θέση να παράσχουν εξ αποστάσεως εκπαιδευτικό/διδακτικό έργο.

Προγράμματα – Μετακινήσεις

Επιτρέπεται η υλοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων ανταλλαγής/ μετακίνησης/υποδοχής μαθητών/τριών και εκπαιδευτικών, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση (Β’ 4187), όπως εκάστοτε ισχύει. Για τις χερσαίες και θαλάσσιες μεταφορές, καθώς και για τις αεροπορικές μετακινήσεις, εσωτερικού και εξωτερικού, των ημεδαπών/αλλοδαπών εκπαιδευτικών, καθώς και των ημεδαπών/αλλοδαπών μαθητών/τριών εφαρμόζονται οι διατάξεις του σημείου 17 της παρούσας, οι οποίες αφορούν στους όρους και τις προϋποθέσεις επιβίβασης του συνόλου των επιβατών, ημεδαπών και αλλοδαπών. Παράλληλα ισχύουν οι κανόνες του Παραρτήματος IV, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παρούσας. Σε κάθε περίπτωση, υπόχρεοι προσκόμισης των απαραίτητων δικαιολογητικών για τη μετακίνηση είναι όλοι οι ημεδαποί και αλλοδαποί εκπαιδευτικοί και μαθητές/τριες, οι οποίοι/ες συμμορφώνονται, κατά την υποδοχή τους, και προς τα λοιπά μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης κρουσμάτων κορωνοϊού COVID-19, που ισχύουν στη χώρα υποδοχής.

Σχολικές εκδρομές

Επιτρέπεται, λαμβανομένων υπόψη των εκάστοτε επιδημιολογικών δεδομένων, η πραγματοποίηση σχολικών εκδρομών, σχολικών περιπάτων, διδακτικών επισκέψεων και εκπαιδευτικών επισκέψεων με τους περιορισμούς και τα πρωτόκολλα που ισχύουν ανά δραστηριότητα και τις ειδικότερες διατάξεις που ισχύουν στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση (Β’ 4187), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Στην περίπτωση της πραγματοποίησης των ως άνω, όπου απαιτείται για τη μετακίνηση των μαθητών/τριών η χρήση οποιουδήποτε μεταφορικού μέσου εντός της Επικράτειας, ισχύουν τα μέτρα μετακίνησης των μαθητών/τριών του άρθρου 20 της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει.

Διοργάνωση ενδοσχολικών εκδηλώσεων

Επιτρέπεται η διοργάνωση ενδοσχολικών εκδηλώσεων ή συναθροίσεων που συνδέονται με ευρεία προσέλευση γονέων/κηδεμόνων και λοιπών συγγενών (όπως εορταστικές εκδηλώσεις και, εορτές αποφοίτησης), σύμφωνα με τα οριζόμενα στην υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Λειτουργία δομών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης

Πλήρης λειτουργία δομών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης με δια ζώσης εκπαίδευση (ομαδικά, ατομικά μαθήματα και εξετάσεις) με τήρηση των υγειονομικών πρωτοκόλλων που εκδίδονται από τη Γενική Γραμματεία Σύγχρονου Πολιτισμού και αναρτώνται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (www.culture.gov.gr/el/announcements/SitePages/announc ements.aspx.).

Διδάσκοντες δομών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης που δεν έχουν πλήρως εμβολιασθεί ή νοσήσει, κατά την έννοια των παρ. 2 και 3 του άρθρου 9, υποβάλλονται υποχρεωτικά σε διαγνωστικό έλεγχο για κορωνοϊό COVID-19 (PCR ή rapid test) μία (1) φορά την εβδομάδα ιδία δαπάνη.

Σύσταση χρήσης φίλτρων κατακράτησης σωματιδίων υψηλής αποτελεσματικότητας HEPA (High Efficiency Particulate Airfilter) στις αίθουσες δομών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης.

Διεξαγωγή κάθε είδους εξετάσεων

Επιτρέπεται η διεξαγωγή κάθε είδους εξετάσεων του άρθρου 19 της υπό στοιχεία Δ1α/ΓΠ.οικ.55254/9.9.2021 (Β’ 4187) κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει. Οι φορείς διοργάνωσης των εξετάσεων/εξεταστικά κέντρα όσον αφορά στο κάθε είδους προσωπικό που απασχολείται με φυσική παρουσία κατά τη διενέργεια των εξετάσεων είναι υπεύθυνοι για την τήρηση της υποχρέωσης διενέργειας από το εν λόγω προσωπικό, το οποίο δεν διαθέτει πιστοποιητικό εμβολιασμού ή βεβαίωση νόσησης εντός του τελευταίου εξαμήνου, εργαστηριακού διαγνωστικού ελέγχου (rapid test ή PCR) μία (1) φορά την εβδομάδα. Η δαπάνη για τη διενέργεια του διαγνωστικού ελέγχου του προηγούμενου εδαφίου βαρύνει το προαναφερθέν προσωπικό. Οι φορείς/εξεταστικά κέντρα οφείλουν να γνωστοποιήσουν τη διάρκεια λειτουργίας τους και τους κανόνες τήρησης υγιεινής στην ηλεκτρονική διεύθυνση kiroseis_gge@mnec.gr της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων

ΑΕΙ

Η διεξαγωγή κάθε μορφής εκπαιδευτικής διαδικασίας στο πλαίσιο προγραμμάτων α΄, β΄ και γ΄ κύκλου σπουδών των Α.Ε.Ι., όπως η διδασκαλία μαθημάτων (υποχρεωτικών, υποχρεωτικής επιλογής ή ελεύθερης επιλογής), η διενέργεια σεμιναρίων, η αυτοτελής διδασκαλία μαθημάτων εμβάθυνσης σε μικρές ομάδες φοιτητών, οι εργαστηριακές ασκήσεις, οι κλινικές ασκήσεις και η πρακτική εξάσκηση φοιτητών πραγματοποιούνται υποχρεωτικά δια ζώσης και σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4009/2011 (Α΄ 195), του ν. 4485/2017 (Α΄ 114), του Εσωτερικού Κανονισμού κάθε Α.Ε.Ι. και του εγκεκριμένου Κανονισμού κάθε προγράμματος σπουδών, εφόσον υφίστανται, σύμφωνα με την υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινή υπουργική απόφαση (Β΄ 2131), όπως εκάστοτε ισχύει.

Η οργάνωση και λειτουργία Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών (Π.Μ.Σ.) με μεθόδους εξ αποστάσεως εκπαίδευσης σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 30 του ν. 4485/2017 (Α΄ 114), καθώς και η οργάνωση και λειτουργία προγραμμάτων σπουδών με μεθόδους εξ αποστάσεως εκπαίδευσης από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο (Ε.Α.Π.) δεν θίγονται από τις διατάξεις του παρόντος, εφόσον η σχετική δυνατότητα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης έχει προβλεφθεί στην απόφαση ίδρυσης και τον ισχύοντα Κανονισμό κάθε προγράμματος σπουδών, σύμφωνα με την υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Η πρακτική άσκηση σε φορείς του δημοσίου ή ιδιωτικού τομέα διεξάγεται με φυσική παρουσία των φοιτητών σύμφωνα με τους ειδικότερους όρους κάθε προγράμματος σπουδών α΄ ή β΄ κύκλου και τον ισχύοντα Κανονισμό Πρακτικής Άσκησης φοιτητών του Α.Ε.Ι., εφόσον υφίσταται. Κατά τη διεξαγωγή της πρακτικής άσκησης εφαρμόζονται οι ειδικότερες ρυθμίσεις και τα έκτακτα μέτρα για τον περιορισμό της διασποράς του κορωνοϊού COVID-19 που εκάστοτε ισχύουν για το προσωπικό που απασχολείται στον εκάστοτε φορέα που διεξάγεται η πρακτική άσκηση, σύμφωνα με την υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Τα επιμορφωτικά προγράμματα που παρέχονται από τα Κέντρα Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης (Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) των Α.Ε.Ι. και λοιπά εκπαιδευτικά προγράμματα που διενεργούνται από τα Α.Ε.Ι. και τις επιμέρους ακαδημαϊκές μονάδες τους (π.χ. Διδασκαλεία) οργανώνονται είτε δια ζώσης είτε εξ αποστάσεως, σύμφωνα με το εκάστοτε κανονιστικό πλαίσιο διοργάνωσής τους, σύμφωνα με την υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Κάθε είδους εκπαιδευτική, ερευνητική, διοικητική και άλλη λειτουργία των Α.Ε.Ι., καθώς και των επιμέρους μονάδων τους (Σχολές, Τμήματα, Εργαστήρια, Κλινικές, Μουσεία και διοικητικές υπηρεσίες) διεξάγεται κανονικά σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, τους ειδικότερους όρους που προβλέπονται στον Εσωτερικό Κανονισμό κάθε Α.Ε.Ι ή της επιμέρους μονάδας, καθώς και τα ειδικότερα μέτρα αποφυγής διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19 που τίθενται στην παρούσα απόφαση, σύμφωνα με την υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Η λειτουργία των φοιτητικών εστιών των Α.Ε.Ι. και του Ιδρύματος Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης (Ι.ΝΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.), των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος (φοιτητικά εστιατόρια, κυλικεία κ.λπ.), που βρίσκονται εντός των χώρων των Α.Ε.Ι. των φοιτητικών γυμναστηρίων, των αιθουσών χρήσης πολυμέσων, των φοιτητικών αναγνωστηρίων, των σπουδαστηρίων, των χώρων μελέτης φοιτητών, των βιβλιοθηκών και των μουσείων των Α.Ε.Ι. γίνεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στην υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινή υπουργική απόφαση, όπως εκάστοτε ισχύει.

Η συμμετοχή προσώπων με φυσική παρουσία σε εξετάσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο προγραμμάτων σπουδών κάθε κύκλου των Α.Ε.Ι. ή άλλων εξετάσεων που διεξάγονται εντός των χώρων των Α.Ε.Ι., ανεξαρτήτως αν τα Α.Ε.Ι. έχουν την επιμέλεια ή την ευθύνη διεξαγωγής τους, λαμβάνουν χώρα σύμφωνα με το άρθρο 11 της υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει.

Τα συνέδρια και οι ημερίδες, καθώς και οι τελετές αποφοίτησης διεξάγονται σύμφωνα με το άρθρο 12 της υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει, και τους κανόνες του Παραρτήματος 5 που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παρούσας.

Ευρωπαϊκά προγράμματα που έχουν ως αντικείμενο την ανταλλαγή ή μετακίνηση φοιτητών προγραμμάτων σπουδών των Α.Ε.Ι. της ημεδαπής, ερευνητών, καθώς και διδακτικού και λοιπού προσωπικού των Α.Ε.Ι. της ημεδαπής προς το εξωτερικό, καθώς και προγράμματα που αφορούν στην ανταλλαγή ή την υποδοχή αλλοδαπών φοιτητών, ερευνητών, διδακτικού και λοιπού προσωπικού και επισκεπτών καθηγητών από Ιδρύματα της αλλοδαπής προς Α.Ε.Ι. της ημεδαπής υλοποιούνται σύμφωνα με το άρθρο 13 της υπό στοιχεία 48760/Ζ1/29.4.2022 κοινής υπουργικής απόφασης, όπως εκάστοτε ισχύει.

Χρήση μάσκας

Χρήση προστατευτικής μάσκας σε όλους τους εσωτερικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένων και των χώρων εργασίας, εξαιρουμένων όσων εργάζονται σε ατομικό χώρο χωρίς την παρουσία οποιουδήποτε άλλου προσώπου.

Από την υποχρέωση χρήσης μάσκας εξαιρούνται:

α) τα άτομα για τα οποία η χρήση μάσκας δεν ενδείκνυται για ιατρικούς λόγους που αποδεικνύονται με τα κατάλληλα έγγραφα, όπως λόγω αναπνευστικών προβλημάτων

β) τα παιδιά ηλικίας κάτω των τεσσάρων (4) ετών. Αντισηψία-εξαερισμός Τοποθέτηση/χρήση αλκοολούχου διαλύματος περιεκτικότητας άνω του εβδομήντα τοις εκατό (70%) για την αντισηψία χεριών. Εξαερισμός των χώρων με φυσικό ή τεχνητό τρόπο.