Η σχολική χρονιά για τα Λύκεια έκλεισε χθες Παρασκευή και τα παιδιά εισέρχονται σε περίοδο εξετάσεων. Τη Δευτέρα, 18 Μαΐου ξεκινούν οι προαγωγικές εξετάσεις για την Α’ και Β’ Λυκείου και θα ακολουθήσουν οι Πανελλαδικές την Παρασκευή 29 Μαΐου. Οι εξετάσεις στα Γυμνάσια θα αρχίσουν στις 2 Ιουνίου, ενώ τα μαθήματα θα έχουν ολοκληρωθεί την Τετάρτη, 27 Μαΐου.
Οι προσδοκίες και η πίεση για επίδοση εντείνονται, γεγονός που συνοδεύεται συχνά από άγχος στα παιδιά. Πώς εκδηλώνεται το άγχος των εξετάσεων; Με τι συνδέεται; Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν τα παιδιά; To ΑΠΕ-ΜΠΕ απευθύνθηκε σχετικά στην Ελένη Κουτσοπούλου, ψυχολόγο – ψυχοθεραπεύτρια της Γραμμής 115 25 και του Συμβουλευτικού Κέντρου του Μαζί για το Παιδί.
Κάθε χρόνο αυξάνεται το ποσοστό των γονιών που καλούν στην γραμμή, αναφορικά με το πώς να διαχειριστούν το άγχος των παιδιών τους, είτε πρόκειται για παιδιά σχολικής ηλικίας (6 – 12 ετών) είτε για παιδιά εφηβικής ηλικίας (12 – 18 ετών), αναφέρει η κ. Κουτσοπούλου. «Το άγχος άλλωστε είναι μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε πραγματικούς ή φανταστικούς κινδύνους. Για παράδειγμα για ένα παιδί οι εξετάσεις μπορεί να μοιάζουν κίνδυνος ή απειλή, παρότι δεν είναι», περιγράφει.
Από ποια ηλικία εκδηλώνεται το άγχος
Το άγχος επίδοσης δεν εμφανίζεται ξαφνικά στο λύκειο ούτε αφορά αποκλειστικά τη διαδικασία των Πανελλαδικών. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ξεκινά να διαμορφώνεται ήδη από τα πρώτα σχολικά χρόνια, «όταν πλέον το παιδί αρχίζει να συγκρίνεται με τους άλλους και αντιλαμβάνεται ότι η αξία του συνδέεται και με την επίδοση στο σχολικό πλαίσιο και όχι μόνο. Στο δημοτικό, το άγχος σχετίζεται κυρίως με τους βαθμούς και με την επίδοση στις εξωσχολικές δραστηριότητες», τονίζει η κ. Κουτσοπούλου. «Έχουμε συνήθως την εικόνα ενός παιδιού που έχει την ανάγκη να τα κάνει “όλα σωστά” κάτι που συνήθως ενισχύεται και από το περιβάλλον τόσο το οικογενειακό (π.χ. υψηλές προσδοκίες γονέων) όσο και το σχολικό (π.χ. εισαγωγικές εξετάσεις σε πρότυπα). Έτσι, κάποιες φορές βλέπουμε παιδιά που εμφανίζουν από πολύ νωρίς ανησυχία μήπως δυσαρεστήσουν τους σημαντικούς τους άλλους και ως εκ τούτου δυσκολεύονται να χαρούν τη μαθησιακή διαδικασία».
Ένας επιβαρυντικός παράγοντας φαίνεται ότι είναι η αυξημένη χρήση οθόνης, η οποία «σχετίζεται, σύμφωνα με έρευνες, με περισσότερα κοινωνικο – συναισθηματικά προβλήματα, μεταξύ αυτών άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και συναισθηματική δυσκολία. Παράλληλα όμως, παιδιά που ήδη βιώνουν άγχος ή δυσκολίες συχνά στρέφονται περισσότερο στις οθόνες ως τρόπο διαχείρισης», περιγράφει η κ. Κουτσοπούλου. Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) μαζί με την Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία, συστήνουν συγκεκριμένους χρόνους χρήσης της οθόνης, ανάλογα με την εκάστοτε ηλικιακή ομάδα, αλλά για πολλούς και διάφορους λόγους τα όρια αυτά δεν τηρούνται ή τουλάχιστον δεν επικοινωνούνται με ενδεδειγμένο τρόπο, προσθέτει.
Στόχος προφανώς δεν είναι να έχουμε παιδιά τα οποία δεν αγχώνονται ποτέ, ξεκαθαρίζει η κ. Κουτσοπούλου – αυτή είναι άλλη μία μη ρεαλιστική προσδοκία. «Στόχος είναι τα παιδιά να μεγαλώσουν έχοντας μάθει να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται το άγχος τους, να αντιλαμβάνονται ότι η προσωπική τους αξία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα και να αναγνωρίζουν τα δυνατά τους στοιχεία», περιγράφει.
Σημαντική η διατήρηση της κοινωνικότητας
Οι γονείς θα πρέπει να υπενθυμίζουν στο παιδί (αλλά και να το πιστεύουν οι ίδιοι) ότι οι εξετάσεις είναι μία σημαντική διαδικασία όμως δεν θα καθορίσουν ολόκληρη την ζωή του, υπογραμμίζει η κ. Κουτσοπούλου. Επομένως, είναι σημαντικό να τις δει ως μία πρόκληση για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει και όχι ως πρόβλημα. «Αν αποκτήσει αυτή την οπτική τότε αυτομάτως το άγχος σταματά να είναι τόσο δυσβάσταχτο και επομένως γίνεται πιο εύκολα διαχειρίσιμο», εξηγεί.
Ο εγκέφαλος για να λειτουργήσει καλά και να αποδώσει χρειάζεται ισορροπία που σημαίνει όχι διαρκή πίεση και απομόνωση, συνεχίζει η κ. Κουτσοπούλου. Η ξεκούραση, η κίνηση, ο ύπνος, η επικοινωνία και η παρέα με αγαπημένους ανθρώπους ενισχύουν τόσο τη συγκέντρωση όσο και την ψυχική ανθεκτικότητα.
Μερικές πρακτικές συμβουλές για τους μαθητές είναι οι εξής:
* οργάνωσε τον χρόνο σου με ρεαλιστικό πρόγραμμα και μικρούς επιτεύξιμους στόχους
* κάνε διάλειμμα και μην αισθάνεσαι άσχημα γι’ αυτό
* δες τους φίλους και μιλήστε για κάτι άλλο, υπάρχει και η ζωή σας εκτός των μαθημάτων
* κάνε τις δραστηριότητες που αγαπάς
* μην ταυτίζεσαι με τον βαθμό που βλέπεις στο χαρτί
* μίλα για ό,τι σε απασχολεί σε αυτούς που αγαπάς και εμπιστεύεσαι
* σύντομα αυτό που ζεις τώρα θα είναι μία ανάμνηση, θυμήσου πόσα άλλα πράγματα που σου φαίνονταν «βουνό» έχεις καταφέρει.
Οι γονείς να υπενθυμίζουν στα παιδιά ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση
Παράλληλα, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν καθοριστικά το παιδί να διαχειριστεί το άγχος «δημιουργώντας καταρχάς ένα ήρεμο και σταθερό περιβάλλον, να ακούν με προσοχή χωρίς άμεση κριτική ή συμβουλές, να αναγνωρίζουν το άγχος ως φυσιολογικό, να εστιάζουν στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα, να ενθαρρύνουν την ισορροπία (διάβασμα – ξεκούραση) και να υπενθυμίζουν ότι η αποδοχή και η αγάπη δεν εξαρτώνται από την επίδοση», εξηγεί η κ. Κουτσοπούλου.
Η υπερβολική πίεση, οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά, η συνεχής εστίαση στους βαθμούς καλό είναι να αποφεύγονται. Παράλληλα, οι γονείς δεν θα πρέπει να υποτιμούν τα συναισθήματα των παιδιών, ούτε να τους δίνουν πολλές συμβολές, όταν αυτά είναι αγχωμένα, λέει η κ. Κουτσοπούλου.
Οι γονείς μπορούν να αντιληφθούν ότι χρειάζεται να αναζητηθεί βοήθεια, όταν το άγχος είναι έντονο και επιμένει, επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή τη λειτουργικότητα του παιδιού ή το οδηγεί σε αποφυγή ή έντονη απόσυρση.
Το άγχος εκδηλώνεται με «σφίξιμο στο στομάχι ή στο στήθος, πονοκέφαλο, ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, διαταραχές ύπνου ή όρεξης, έντονη ανησυχία, αρνητικές σκέψεις (“δεν θα τα καταφέρω”), δυσκολία συγκέντρωσης, καταστροφολογικά σενάρια, εκνευρισμό, απόσυρση, αναβλητικότητα ή αντίθετα υπερβολική μελέτη χωρίς ξεκούραση», αναφέρει η κ. Κουτσοπούλου
Έφηβοι κατόπιν συγκατάθεσης των γονέων και γονείς μπορούν να απευθυνθούν στη γραμμή υποστήριξης 11525 του Μαζί για το Παιδί που παρέχει δωρεάν συμβουλευτική. Η γραμμή λειτουργεί Δευτέρα έως Παρασκευή 09:00-19:00.
