Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει σταδιακά το νέο ευρύ «πακέτο παρεμβάσεων» του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο αποσκοπεί στη μείωση του ενεργειακού κόστους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε ορίζοντα τριετίας. Στην πρώτη γραμμή των παρεμβάσεων βρίσκονται τα νέα προγράμματα επιδοτήσεων για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, τα οποία χρηματοδοτούνται μέσω της ρήτρας διαφυγής.
Ο κυβερνητικός προγραμματισμός περιλαμβάνει διακριτά χρονοδιαγράμματα, ξεχωρίζοντας τις άμεσες δράσεις που αναμένεται να ξεκινήσουν στα τέλη του 2026 από τα μεγάλα προγράμματα που θα ενεργοποιηθούν σταδιακά από το 2027 με τη συμβολή του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Αυτός ο νέος ευρωπαϊκός μηχανισμός δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επιδοτούμενο πρόγραμμα, αλλά έναν καθοριστικό μηχανισμό άμυνας απέναντι στη νέα ευρωπαϊκή οδηγία (ETS2), η οποία από το 2027 θα επιβάλει πρόσθετες χρεώσεις εκπομπών ρύπων στα καύσιμα κίνησης και θέρμανσης. Κεντρικός στόχος είναι να ενισχυθούν πάνω από 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, επιτρέποντάς τους να θωρακιστούν απέναντι στις ανατιμήσεις.
Ο συνολικός σχεδιασμός της κυβέρνησης προβλέπει τη διάθεση 600 εκατ. ευρώ από τη ρήτρα διαφυγής, εκ των οποίων τα 200 εκατ. ευρώ κατευθύνονται απευθείας σε στοχευμένες επιδοτήσεις. Ο συνολικός όγκος των παρεμβάσεων υπολογίζεται σε 32.000 αντλίες θερμότητας και 68.000 ηλιακούς θερμοσίφωνες, καλύπτοντας συνολικά περίπου 100.000 εν δυνάμει δικαιούχους.
Σε ό,τι αφορά τα ποσοστά ενίσχυσης, η επιδότηση για την αντλία θερμότητας ανέρχεται βασικά στο 50% του κόστους, ενώ αυξάνεται στο 55% για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Αντίστοιχη κλιμάκωση και διάκριση ισχύει και στην περίπτωση των ηλιακών θερμοσιφώνων, με τις τελικές λεπτομέρειες να αποτυπώνονται επακριβώς στον επερχόμενο Οδηγό του προγράμματος.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο εστιάζει κατά προτεραιότητα στα ευάλωτα και μεσαία εισοδήματα που πλήττονται δυσανάλογα από το ενεργειακό κόστος και αδυνατούν να επενδύσουν με δικά τους κεφάλαια σε πράσινες τεχνολογίες. Τα εισοδηματικά όρια είναι κλιμακωτά και επικαιροποιούνται ετησίως βάσει των φορολογικών δηλώσεων. Ενδεικτικά, επιλέξιμες είναι οικογένειες με δύο παιδιά και ετήσιο εισόδημα έως 27.100 ευρώ, καθώς και οικογένειες με τρία παιδιά που περιλαμβάνουν μέλος με αναπηρία με εισόδημα έως 36.400 ευρώ.
Στο σκέλος των επιχειρήσεων, το πρόγραμμα απευθύνεται αποκλειστικά σε πολύ μικρές οντότητες που απασχολούν έως 9 εργαζομένους και έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 2 εκατομμύρια ευρώ.
Το πότε ακριβώς θα ανοίξει η πλατφόρμα των αιτήσεων εξαρτάται άμεσα από τις πολιτικές και τεχνικές αποφάσεις γύρω από τη διαχείριση του έργου. Ειδικότερα, εάν επιλεγεί η επέκταση της σύμβασης του υφιστάμενου συμβούλου, η διαδικασία μπορεί να προχωρήσει άμεσα το προσεχές διάστημα. Αντιθέτως, η επιλογή νέου συμβούλου συνεπάγεται πιο χρονοβόρες διαδικασίες, γεγονός που θα παραπέμψει την επίσημη προκήρυξη για το 2027.
Για την αποφυγή των γνωστών καθυστερήσεων και την ταχύτερη απορρόφηση των κονδυλίων, τα αρμόδια επιτελεία έχουν καταλήξει στη λογική της χρονικής προτεραιότητας, δηλαδή στον κανόνα «first in, first-out». Παράλληλα, εξετάζεται σοβαρά το σενάριο να υπάρξουν διαδοχικοί κύκλοι αιτήσεων ύψους 10 έως 30 εκατ. ευρώ ο καθένας. Με αυτόν τον τρόπο, κάθε νέος κύκλος θα διαδέχεται τον προηγούμενο μόλις αυτός ολοκληρώνεται, επιτρέποντας στους πολίτες να γνωρίζουν άμεσα την έγκριση της αίτησής τους, αντί να περιμένουν την ολοκλήρωση ολόκληρου του προγράμματος.
Παράλληλα με το γενικό πρόγραμμα, σχεδιάζεται μια ξεχωριστή, γεωγραφικά στοχευμένη δράση ύψους 50 εκατ. ευρώ για τις περιοχές Μετάβασης, η οποία απευθύνεται σε περίπου 10.000 δικαιούχους. Το ποσό αυτό κατανέμεται σε τρεις κρίσιμους άξονες: 3.000 ηλιακούς θερμοσίφωνες με επιδότηση 60% και προϋπολογισμό 2,6 εκατ. ευρώ, 5.000 αντλίες θερμότητας με επιδότηση 60% και προϋπολογισμό 30,4 εκατ. ευρώ, καθώς και 2.000 φωτοβολταϊκά με μπαταρία με συνολικό προϋπολογισμό 16,8 εκατ. ευρώ, τα οποία εστιάζουν στην αυτοπαραγωγή και αποθήκευση ενέργειας.
Με ορίζοντα ενεργοποίησης το 2027, σημαντικές παρεμβάσεις σχεδιάζονται μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, αξιοποιώντας τα έσοδα από το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Συνολικά προβλέπεται η διάθεση 1,7 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και τη στήριξη των ευάλωτων πολιτών, περιλαμβάνοντας το νέο πρόγραμμα «Εξοικονομώ» ύψους 1,2 δισ. ευρώ για 62.000 κατοικίες.
Παράλληλα, προβλέπεται η δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για 200.000 ακίνητα, η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης και σημείων εξυπηρέτησης one-stop shops, καθώς και η ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης. Αυξημένα ποσοστά ενίσχυσης προβλέπονται ειδικά για τη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, όπου ο προϋπολογισμός φτάνει τα 49,8 εκατομμύρια ευρώ, προσφέροντας επιδοτήσεις 60% για ηλιακούς και αντλίες θερμότητας, καθώς και συνδυαστική στήριξη για φωτοβολταϊκά με αποθήκευση.
