Το «χαρτζιλίκι», όταν τα ποσά είναι µεγάλα και η συναλλαγή δεν τεκµηριώνεται, ενδέχεται να αποκτήσει φορολογικό ενδιαφέρον ως δωρεά ή γονική παροχή. Και τότε η λεπτοµέρεια κάνει τη διαφορά: άλλο το αφορολόγητο έως 800.000 ευρώ και άλλο ο φόρος από το πρώτο ευρώ.
Προϋποθέσεις. Το µεγάλο αφορολόγητο των 800.000 ευρώ αφορά δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, δηλαδή -µεταξύ άλλων- παιδιά, εγγόνια, γονείς, συζύγους και µέρη συµφώνου συµβίωσης, όταν τηρούνται οι νόµιµες προϋποθέσεις και η µεταφορά πραγµατοποιείται µέσω χρηµατοπιστωτικών ιδρυµάτων. Το κρίσιµο, εποµένως, είναι ότι δεν αρκεί να γίνει ένα τραπεζικό έµβασµα. Η γονική παροχή ή η δωρεά πρέπει να δηλωθεί στην ΑΑ∆Ε και να µπορεί να αποδειχθεί η πραγµατική συναλλαγή.
«Όχι μετρητά». Στη χρήση µετρητών βρίσκεται µία από τις σηµαντικότερες παγίδες. Αν ο γονέας παραδώσει στο παιδί ένα µεγάλο ποσό σε µετρητά, δεν ενεργοποιείται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ που συνδέεται µε τη µεταφορά µέσω χρηµατοπιστωτικών ιδρυµάτων. Στην περίπτωση χρηµατικής δωρεάς ή γονικής παροχής προς πρόσωπο της Α΄ κατηγορίας, όταν δεν πληρούνται οι συγκεκριµένες προϋποθέσεις, επιβάλλεται φόρος 10%. Με απλά λόγια: τα µετρητά µπορούν να µετατρέψουν µια συναλλαγή που θα µπορούσε να καλυφθεί από το αφορολόγητο σε φορολογητέα δωρεά.
Αδέλφια, ανίψια και… 20%. Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν ισχύει για όλους τους συγγενείς. Στη Β΄ κατηγορία υπάγονται -µεταξύ άλλων- τα αδέλφια, οι ανιψιοί, οι παππούδες και οι γιαγιάδες. Στις χρηµατικές δωρεές προς πρόσωπα της κατηγορίας αυτής επιβάλλεται φόρος 20% από το πρώτο ευρώ. Για τη Γ΄ κατηγορία -δηλαδή τους λοιπούς συγγενείς και τους µη συγγενείς- ο φόρος στις χρηµατικές δωρεές µπορεί να φτάσει το 40% από το πρώτο ευρώ. Άρα, πριν από οποιαδήποτε µεταφορά, το πρώτο ερώτηµα δεν είναι µόνο «πόσα χρήµατα θα στείλω», αλλά και «σε ποιον τα στέλνω».
Κοινοί λογαριασμοί. Ο κοινός τραπεζικός λογαριασµός δεν αποτελεί αυτόµατα φορολογική ασπίδα. Όταν ένα σηµαντικό ποσό µεταφέρεται σε λογαριασµό µε περισσότερους δικαιούχους, µπορεί να εξεταστεί ποιος πραγµατικά έδωσε τα χρήµατα, ποιος τα έλαβε και -κυρίως- ποιος τελικά ωφελήθηκε από αυτά. Ιδιαίτερα κρίσιµο είναι το θέµα, όταν γονική παροχή προς ένα παιδί καταλήγει να χρησιµοποιείται από τρίτο συνδικαιούχο. Τότε µπορεί να προκύψει διαφορετική φορολογική αντιµετώπιση.
Χωρίς τιμοκατάλογο. Οι µικρές και συνήθεις µεταφορές χρηµάτων για καθηµερινές ανάγκες, σπουδές, ενοίκιο ή έξοδα διαβίωσης δεν σηµαίνει αυτοµάτως ότι αποτελούν φορολογητέα δωρεά. ∆εν υπάρχει, όµως, ένα συγκεκριµένο ποσό που ο νόµος χαρακτηρίζει γενικά ως «χαρτζιλίκι». Όταν οι µεταφορές γίνονται µεγάλες, συστηµατικές ή δεν συµβαδίζουν µε την οικονοµική και πραγµατική αιτία τους, το ζήτηµα αλλάζει. Και τότε µπορεί να ζητηθούν αποδείξεις για την προέλευση και τον λόγο των χρηµάτων.
Προέλευση. Η δεύτερη µεγάλη παγίδα κρύβεται στην ερώτηση «πού βρήκε τα λεφτά ο δωρητής». Ακόµη και όταν η γονική παροχή έχει δηλωθεί σωστά, ο γονέας πρέπει να είναι σε θέση να τεκµηριώσει την οικονοµική του δυνατότητα, εφόσον αυτή ζητηθεί στο πλαίσιο ελέγχου. Εισοδήµατα, αποταµιεύσεις, πώληση περιουσιακών στοιχείων και άλλα νόµιµα στοιχεία µπορούν να εξηγούν την προέλευση του ποσού. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το παιδί χρησιµοποιεί τη γονική παροχή για αγορά ακινήτου ή άλλη µεγάλη δαπάνη. Η δήλωση και η απόδειξη της γονικής παροχής αποκτούν τότε ακόµη µεγαλύτερη σηµασία, καθώς το ποσό µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την κάλυψη τεκµηρίου, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόµενες προϋποθέσεις.
«Check list». Προτού φύγει ένα σηµαντικό ποσό από τον λογαριασµό, χρειάζονται τέσσερα πράγµατα: σωστή αιτία, σωστή διαδικασία, τραπεζικό ίχνος και δικαιολογητικά. Η δήλωση της δωρεάς ή της γονικής παροχής πρέπει να γίνει σύµφωνα µε τη διαδικασία της ΑΑ∆Ε, ενώ όλα τα τραπεζικά παραστατικά πρέπει να διατηρηθούν. Παράλληλα, πρέπει να είναι ξεκάθαρο ποιος δίνει τα χρήµατα, ποιος τα λαµβάνει και ποια είναι η σχέση τους. Για µεγάλα ποσά, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αγορά ακινήτου, ο συντονισµός λογιστή, συµβολαιογράφου και τράπεζας πριν από τη συναλλαγή µπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός. Γιατί τελικά στην εφορία δεν µετρά µόνο πόσα χρήµατα µετακινήθηκαν. Μετρά ποιος τα έδωσε, ποιος τα πήρε, γιατί τα πήρε, πώς µεταφέρθηκαν και αν όλα αυτά µπορούν να αποδειχθούν. Το οικογενειακό «χαρτζιλίκι» µπορεί να είναι απολύτως φυσιολογικό. Όταν όµως µιλάµε για δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ, η οικογενειακή διευκόλυνση χρειάζεται και φορολογική τάξη. Και τούτο επειδή ένα λάθος στον τρόπο µεταφοράς µπορεί να κοστίσει από 10% έως και 40% του ποσού.
